Σάββατο, 29 Οκτωβρίου 2016

Παλαιά έντυπα και έγγραφα ιατρικού περιεχομένου.


                                                          Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης


Μια σειρά ενδιαφερόντων εγγράφων για τον Ιατρικό Σύλλογο Πειραιώς είχα   δημοσιεύσει στο περιοδικό ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΣΤΕΓΗ, Χριστούγεννα 2004, τεύχος 2, σελ. 84 - 86, Αναδιφήσεις, με τίτλο «Κατοχικά έγγραφα του Ιατρικού Συλλόγου Πειραιώς». Αργότερα, στις 22-5-2009 προχώρησα σε επαυξημένη αντιγραφή.
Η ανάρτηση στο blog έγινε στις 13.5.2013. Συνεχίζω με λίγα ακόμα κείμενα ιατρικού περιεχομένου που ανήκουν σε κατάλοιπα φακέλου με πειραιώτικα εφήμερα τεκμήρια της συλλογής μου ώστε να αποδοθεί καλλίτερα η εικόνα της εποχής, λίγο μετά τον βομβαρδισμό και τα αμέσως επόμενα χρόνια.


Το εξώφυλλο βιβλιαρίου με χρονολογία 1942 του οποίου αναφορά έκανα στο άρθρο της 13 Μαΐου 2003.
    
*Αχρονολόγητο έγγραφο τεσσάρων σελίδων.  

Λόγοι διά τους οποίους οι ιατροί του Υποκαταστήματος Πειραιώς του Ι.Κ.Α. δεν δύνανται ούτε είναι δίκαιον να αναλάβωσι καθημερινήν εργασίαν.

1) Ότι οι περισσότεροι εξ αυτών βομβόπληκτοι όντες δεν έχουσιν ακόμη τακτοποιηθή οριστικώς ούτε από άποψιν στεγάσεως ούτε από άποψιν εξευρέσεως των απαραιτήτων δι’ αυτούς πόρων ζωής, δεδομένου ότι ούτοι απώλεσαν την μικράν των πελατείαν, συνάμα δε και υπέστησαν υλικάς ζημίας - έξοδα μετοικήσως εις Αθήνας κ.λ.π. κ.λ.π.
2) Ότι οι περισσότεροι των βομβοπλήκτων ιατρών του Υ/ματος Πειραιώς του Ι.Κ.Α. πρόκειται να αναλάβωσι και την υγειονομικήν περίθαλψιν των εις Αθήνας μετωκοισάντων πτωχών συμπατριωτών των, δι’ ην περίθαλψιν θα ωφείλωσι να διαθέτωσι πρωϊνάς ή απογευματινάς ώρας δυναμένας να συμπέσωσι με τας ώρας εργασίας των εις το Ι.Κ.Α. Δεν είναι επομένως δίκαιον οι ιατροί ούτοι να στερηθώσι μιάς των δύο αυτών θέσεων, όταν δεν δύνανται να ανταποκριθώσιν εις αμφοτέρας λόγω συμπτώσεως των ωρών εργασίας.
3) Ότι λόγω των μεγάλων αποστάσεων από της κατοικίας των ιατρών του Ι.Κ.Α. μέχρι του τόπου εργασίας των - ιατρείων -, ούτοι δαπανώσι διά την μετάβασιν εις αυτόν και επιστροφής εξ αυτού χρόνον κυμαινόμενον μεταξύ 1 ½ το ολιγώτερον έως 3 και πλέον (δι’ όσους εξ αυτών κατοικούσιν εις απομεμακρυσμένας συνοικίας των Αθηνών) ωρών. Ούτω πως διά του χρόνου τούτου κινήσεως ή τρίωρος υπηρεσία των αποβαίνει περίπου εξάωρος και ισοδυναμεί προς διπλήν υπηρεσίαν.
4) Ότι ο υπηρετούντες εις απομεμακρυσμένα του κέντρου της πόλεως Αθηνών ιατρεία - Περιστέριον, Παγκράτιον κ.λ.π. - Αθηναίοι συνάδελφοι εργάζονται από μακρού ήδη χρόνου εκ περιτροπής διά τον λόγον της πλημμελούς συγκοινωνίας.
Το αυτό πρέπει να ισχύση και διά τους Πειραιείς και μάλιστα διά ένα επί πλέον λόγον, ότι ούτοι δικαιούνται στοργής ως υποστάντες τα δεινά του βομβαρδισμού.
5) Ότι εφ’ όσον ουδεμία στοιχειώδης ασφάλεια ζωής είναι δυνατόν να παρασχεθή υπό των ιθυνόντων, δεν πρέπει να ζητείται υπ’ αυτών και ο μέγιστος βαθμός αυτοθυσίας από τους ιατρούς του Υ/ματος Πειραιώς του Ι.Κ.Α. Η εκ περιτροπής εργασία από άποψιν κινδύνου είναι 50% ολιγώτερον επικίνδυνος της καθημερινής τοιαύτης. Δεδομένου ότι ουδεμία οικονομική ενίσχυσις παρεσχέθη ημίν μέχρι της σήμερον (πολεμικόν επίδομα) και η εκ περιτροπή εργασία αποτελεί ένδειξιν της προθυμίας και ανιδιοτελείας μας.
6) Ότι εις ιατρούς εργαζομένους παρά ετέρους ασφαλιστικούς οργανισμούς, ως τω Σ.Π.Α.Π., Σ.Ε.Κ. κ.λ.π. όχι μόνον πολεμικόν επίδομα παρέχεται, αλλά και έκτακτος οικονομική ενίσχυσις. Ούτως οι ιατροί του Σ.Π.Α.Π. έλαβον τον παρελθόντα μήνα αποδοχάς κυμαινομένας μεταξύ 6 εκατομ. το ολιγώτερον έως 10 εκατομ. δραχμών και πλέον. Πλην τούτου οι ιατροί ούτοι λαμβάνουσιν ως γνωστόν τρόφιμα αρκετά, ενώ οι ιατροί του Ι.Κ.Α. σχεδόν τίποτα δεν λαμβάνουσιν.
7) Ότι δεν συντρέχει αποχρών λόγος διά καθημερινήν εργασίαν, διότι ούτε ιατρός τις του Ι.Κ.Α. παρεπονέθη μέχρι της σήμερον στον φόρτον εργασίας ούτε ησφαλισμένοι διεμαρτυρήθησαν δι’ ανεπάρκειαν της υγειονομικής υπηρεσίας.
8) Ότι, εάν υπάρχουσι κενά τινα εις τινας θέσεις ιατρών, ταύτα προέκυψαν εξ απομακρύνσεως ιατρών τινων ανηκόντων προηγουμένως εις την δύναμιν υγειονομικού προσωπικού του Υ/στήματος Πειραιώς του Ι.Κ.Α. Τα κενά ταύτα δύναται κάλλιστα η προϊσταμένη Αρχή του Ι.Κ.Α. να τα συμπληρώση δι’ άλλων ιατρών εκ του Υποκαταστήματος Αθηνών, εφ’ όσον νέοι διορισμοί δεν γίνονται.
Διά τα κενά δε ταύτα δεν δικαιολογείται καθημερινή εργασία των ιατρών.
9) Ότι οι διοικητικοί υπάλληλοι του Υποκαταστήματος Πειραιώς εργάζονται ακόμη εκ περιτροπής και δεν παρετηρήθη η ανάγκη καθημερινής αυτών εργασίας.
Τούτο τονίζομεν ιδιαιτέρως διότι προ του βομβαρδισμού ούτοι ισχυρίζοντο ότι είχον φόρτον εργασίας και προσέφερον από έποψιν επιδόσεως περισσότερον των ιατρών.
10) Ότι επί τη βάσει πίνακος τον οποίον έχομεν εκπονήσει και τον οποίον επισυνάπτομεν αποδεικνύεται αναντιρρήτως η πλήρης επάρκεια των ιατρών του υποκαταστήματος Πειραιώς του Ι.Κ.Α. ως ούτοι σήμερον εκ περιτροπής εργάζονται.
11) Ότι είναι ανήθικον να επιδιώκηται εκβιαστικώ τω τρόπω άνευ σχεδόν αμοιβής εξαναγκασμός των ιατρών του Ι.Κ.Α. προς εργασίαν. Με μίαν οκκάν ελαιολάδου κατά μήνα πώς νοείται απόδοσις του ιατρού εις την εργασίαν του; Ούτε ενδιαφέρον εκ μέρους αυτού δύναται να υπάρξη [λέξη δυσανάγνωστη] ούτε αξιοπρέπεια δύναται να διατηρηθή.
Είναι εγκληματικόν να υποβιβάζηται ο ιατρός του Ι.Κ.Α. εις το επίπεδον κλητήρος, εγκληματικόν κατά της κοινωνίας, η οποία βασίζεται αποκλειστικώς και μόνον επί των ανθρώπων των γραμμάτων, των εμψύχων δηλ. αξιών αυτής. Αδιαφορούντες διά αυτάς υποθάλπομεν τα κατωτέρω, αμφιβόλου ηθικής στοιχεία της χώρας μας και δημιουργούμεν την ασέβειαν προς τους νόμους και την περιφρόνησιν προς την τάξιν. Απόδειξις αυτού το σημερινόν κατάντημα της χώρας μας.


Passiflora, Flos passionis, Pasion Flower, το καθ’ ημάς κοινώς λεγόμενο «ρολόι» είναι ένα όμορφο φυτό από το οποίο παράγεται ένα ομοιοπαθητικό καταπραϋντικό φάρμακο. Η «Passiflorine είναι το φάρμακον της γυναικός. Φυτοθεραπευτική θεραπεία των συμπαθητικών και παρασυμπαθητικών διαταραχών της ζωής της γυναικός. Κατά την εφηβικήν ηλικίαν. Κατά τας εμμήνους περιόδους. Κατά την κύησιν. Κατά την εμμηνόπαυσιν. Κατά τας ψευδομητρικάς παθήσεις. Μέσαι δόσεις: 1-2 κοχλιάρια του καφέ προ εκάστου γεύματος». Αναζητώντας στο διαδίκτυο βρήκα πολλά ξενόγλωσσα διαφημιστικά με το ίδιο εμπορικό όνομα. Αυτό που έχω στην συλλογή μου δεν υπάρχει.
Το ανέσυρα από αρχείο παλιού πειραιώτη γιατρού. Το παρόν έντυπο τυπώθηκε στο λιθογραφείο του C. A. CONTOGONIS.

                                                                                                                                                                                                 
*Δίφυλλο με γραμμένη την πρώτη σελίδα.

Ιατρικός Σύλλογος Πειραιώς.

Κ Α Τ Α Σ Τ Α Σ Ι Σ
Εμφαίνουσα την σύνθεσιν των Ιατρείων Περιθάλψεως Απόρων (Ι.Π.Α.)

1ον Ιατρείον Αγ. Βασιλείου
                           Κατ’ οίκον Παπάζογλου Ευστάθιος
Παθολόγοι         Εν Ιατρείω Σίμου Ελένη
                           Κατ’ οίκον Πασχάλης Παναγ.
Οφθαλμίατρος   Μόσχος Νικήτας
Χειρούργος        Ζαχαριάδης Βρασίδας
Μαιευτήρ           Ανδριωτάκης Χριστόφορος

Ελεγκτής Φραγκογιάννης Νικόλαος

2ον Ιατρείον Ευαγγελιστρίας
                           Ζωγράφος Σταύρος Κατ’ οίκον
Παθολόγοι         Εν Ιατρείω Μαραγκάκης Κων.
                           Κατ’ οίκον Δασκαλάκης Νικ.
Οφθαλμίατρος   Σφαλαγκάκος Δημ.
Χειρούργος        Λεούσης Παναγής
Μαιευτήρ           Λειβαδίτης Πέτρος

3ον Ιατρείον Αγ. Σοφίας
                           Κατ’ οίκον Δαββάκης Δάββος
Παθολόγοι         Εν Ιατρείω Βογιατζόπουλος Κων.
                           Κατ’ οίκον Μαντούβαλος Θεοδ.
Οφθαλμίατρος   Φλαμπουριάρη Ελένη
Χειρούργος        Δικαιάκος Παναγ.
Μαιευτήρ           Παπαδόπουλος Αριστ.

4ον Ιατρείον Ταμπουρίων
                           Κατ’ οίκον Μαντούβαλος Μιχ.
Παθολόγοι:        Εν Ιατρείω Δημητριάδης Γεωργ.
                           Κατ’ οίκον Παπαδόπουλος Προδ.
Οφθαλμίατρος   Μουστάκας Αντώνιος
Χειρούργος       Πετρούτσος Μάρκος
Μαιευτήρ          Βασιλειάδου Ανδρομάχη.

Ελεγκτής Φραγκογιάννης Δημοσθ.

* Μονόφυλλο γραμμένο και στις δύο πλευρές.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ
ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ. 103
Εν Πειραιεί τη 23η Ιουλίου 1944.
Προς
Την Επιτροπήν Βομβοπλήκτων
Αθήνας
Προϋπολογισμός επίπλων και εξόδων μισθοδοσίας ιατρών και προσωπικού των 6 λαϊκών Ιατρείων του Πειραιώς ως κάτωθι:

Αον  Έπιπλα και σκεύη εγκαταστάσεως των ιατρείων των απαραιτήτων
1)  Καρέκλαι 12 δι’ έκαστον Χ 6 = 72 Χ 30 = 2.160.000
2)  Γραφεία κοινά 6 Χ 400.000.000 = 24.000.000
3)  Τραπέζια εξετάσεως 6 Χ 600.000.000 = 3.600.000
4)  Τράπεζαι χειρουργικαί Γυναικολογικαί
      6 Χ 800.000.000 = 4.800.000.000
5)  Τραπεζάκια μικρά οφθαλμολογικά
      6 Χ 200.000.000 = 1.200.000.000
6)  Τραπεζάκια μικρά του Πολυϊατρείου
      3 Χ 200.000.000 = 600.000.000
Διά τας ειδικότητας ωτορινολαρυγγολόγου, Φυματιολόγου, αφροδισιολόγου
7)  Νυπτήρες πλήρεις 6 Χ 250.000.000 = 1.500.000.000
8)  Κυτία γαζών μεταλ. 6 Χ 120.000.000 = 720.000.000
9)  Σύριγγες των 2 γραμ. πλήρεις
     6 Χ 10.000.000 = 60.000.000
10)  Σύριγγες μεγάλες των 1 γραμμαρίων
       6 Χ 20.000.000 = 120.000.000
11)  Λεκάνες νεφροειδείς εμαγιέ
        6 Χ 15.000.000 = 90.000.000
12)  Καμινέτα κοινά 6 Χ 12.000.000 = 72.000.000
13)  Κατσαρόλες βρασμού αλουμινίου
        6 Χ 15.000.000 = 90.000.000
14)  Μπλούζες ιατρών 6 Χ 6 36 - 3 των ειδικών του Πολυϊατρείου και 39 ιατροί
        39 Χ 80.000.000 = 2.880.000.000
15)  Πετσέτες ιατρών 6 Χ 12.000.000 = 72.000.000
16)  Κρεμάστρες 6 Χ 2.000.000 = 12.000.000
17)  Μελανοδοχεία κοινά πλήρη 6 Χ 4.000.000 = 24.000.000
18)  Κάδους γκουβάδες λευκοσιδηρούς
       6 Χ 15.000.000 = 90.000.000
19)  Σάροθρα 6 Χ 5.000.000 = 30.000.000
20)  Φαράσια 6 Χ 4.000.000 = 24.000.000
21)  σταγονομετρικά φιαλίδια
       6 Χ 12-72 Χ 2.000.000 = 144.000.000
22)  Βιβλία ασθενών 6 Χ 50.000.000 = 300.000.000
23)  Μπλοκ Συνταγών 6 Χ 10 = 60 Χ 1.000.000 = 60.000.000

Βον)  Μισθοί ιατρών και λοιπού προσωπικού ιατρείων.
1) ΙΑΤΡΟΙ 6 ιατρεία από 6 ιατρούς = 36 + 3 των ειδικοτήτων του Κεντρικού Πολυϊατρείου 39 Χ 150.000.000 = 5.850.000.000 μηνιαίως
2) ΝΟΣΟΚΟΜΟΙ 6 Χ 100.000.000 = 600.000.000 μηνιαίως
3) ΚΑΘΑΡΙΣΤΡΙΕΣ 6 Χ 90.000.000 = 450.000.000 μηνιαίως
4) ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΙ 1 Χ 150.000.000 = 150.000.000 μηνιαίως
5) ΤΑΜΙΑΣ ή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ
     1 Χ 130.000.000 = 130.000.000 μηνιαίως
6) ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΟΣ 1 Χ 110.000.000 = 110.000.000 μηνιαίως
7) ΚΛΗΤΗΡ 1 Χ 90.000.000 = 90.000.000 μηνιαίως
8) ΓΡΑΦΕΥΣ 1 Χ 100.000.000 = 100.000.000 μηνιαίως
9) ΕΝΟΙΚΙΑ ιατρείων 6 Χ 30.000.000 = 180.000.000 μηνιαίως

Γον )  Γενικά έξοδα των ιατρείων μηνιαίως προς συντήρησίν των
          6 Χ 200.000.000 = 1.200.000.000

Δον)  ΦΑΡΜΑΚΑ διά τους απόρους ασθενείς των ξένων φαρμάκων διά Συνταγών εκ του Ερυθρού Σταυρού. Των Ελληνικών πρέπει να υπάρχη ωρισμένον συνταγολόγιον με καθορισμένον αριθμόν απαραιτήτων συνταγών φαρμάκων Ελληνικής Συνταγολογίας και με βάσιν 20 συνταγών τουλάχιστον εις έκαστον ιατρείον ημερησίως και με βάσιν κατά μέσον όρον προς 2.000.000 εκάστη 6 Χ 20 = 120 - 240.000.000 ημερησίως διά φάρμακα και θα αυξάνουν αναλόγως με το νόμισμα.
Δεν αναφέρεται ποσόν δι’ επιστημονικά εργαλεία, των οποίων η εξεύρεσις και δύσκολος θα ήτο και πολυδάπανος, δεδομένου ότι οι διορισθησόμενοι ιατροί εις τα ως άνω ιατρεία θα προσκομίσουν τοιαύτα.

Μετά τιμής
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                               Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ

ΔΡΑΚ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ                              Π.ΛΕΟΥΣΗΣ

*Ο πόλεμος τελείωσε. Για την τήρηση της τάξης τα σωματεία έπρεπε να αναδιοργανωθούν και να καταρτίσουν νέα διοικητικά συμβούλια.
 Παραθέτω δύο ψηφοδέλτια της εκλογής διοικητικού και πειθαρχικού συμβουλίου του Ιατρικού Συλλόγου Πειραιώς της 11ης Μαρτίου και 14ης Σεπτεμβρίου του 1945.





    



 
          


         
       
                            
      

                        

Σάββατο, 22 Οκτωβρίου 2016

Περί των πρώτων κρεοπωλείων και ιχθυοπωλείων στον Πειραιά.


                                                                  Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης.

Από ένα μικρό οικισμό έως μια οργανωμένη πόλη δεν έλειψε ποτέ η ύπαρξη παράλληλων δικτύων διανομής και πώλησης αγαθών και τροφίμων.
Κοντά στα επίσημα και σύμφωνα με τις διατάξεις πρόσωπα ή εταιρίες, βρίσκουμε ακόμα και σήμερα εμπορικά κυκλώματα που λειτουργούν με πλάγιους - παράνομους τρόπους παραγωγής - εισαγωγής. 
Στον Πειραιά συνέβη το ίδιο, κατ’ αρχάς κάποιοι ιδιώτες έφτιαξαν τα μαγαζιά τους και πωλούσαν αυθαίρετα τα εμπορεύματα, αμέσως μετά ο δήμος οριοθέτησε τους χώρους και θέσπισε τους αντίστοιχους νόμους και την φορολογία.
Στο παρόν θα αναφερθώ στους Κρεοπώλες, τους Ιχθυοπώλες αλλά και θα δώσω δύο ονόματα των πρώτων Ασβεστάδων που κατάφερα να βρω στην έρευνά μου για την ίδρυση του αρχικού πυρήνα της πόλης του Πειραιά.

Κρεοπώλες.
Παράλληλα με την ίδρυση του δήμου προσδιορίστηκε και σφαγείο, «μακελλείον», στο οποίο όφειλαν οι κρεοπώλες να σφάζουν τα σφάγια κοντά στο λιμάνι της Ζέας (Πασαλιμάνι). Ομοίως διατάχθηκαν όλοι οι κρεοπώλες να πουλούν στο κρεοπωλείο που είχε οριστεί. Μετά από κάποιες δυσχέρειες, υποχρεώθηκαν να το κάνουν, αλλά αρνιούνταν να αποδίνουν τον ορισμένο φόρο, του σφαγείου, για αυτό ο εισπράκτορας 
Α. Θεοχάρης στις 17 Ιουλίου 1836 ενημερώνοντας στον δήμαρχο τούτο, συνιστούσε να πουληθεί το σφαγείο με πλειοδοσία: πράγμα που έγινε μετά από λίγο.
Αλλά οι κρεοπώλες για να αποφύγουν τον φόρο απέφευγαν και το κοινό σφαγείο και όπως πρωτύτερα έσφαζαν παντού, άλλοι αλλού για αυτό στις 28 Ιουλίου 1836 ο δήμαρχος διακήρυξε ότι «απαγορεύεται  αυστηρώς εις οποιονδήποτε του να σφάζη κρέας εντός της πόλεως∙ αλλ’ οφείλει να μεταφέρει αυτά απροφασίστως προς το προσδιωρισμένον μέρος της Μουνυχίας» (Ζέας, Πασαλιμάνι). 
Αλλά αν και παρήλθαν μήνες κάποιοι από τους κρεοπώλες παράκουαν τις διατάξεις των αρχών, μεταξύ των οποίων ο Δημήτριος Σταματίου, τον οποίο μόλις στις 5 Οκτωβρίου 1836 ο ενωμοτάρχης τον ανάγκασε να κλείσει το κρεοπωλείο, να σφάζει δε τα σφάγιά του στο κοινό σφαγείο της Μουνυχίας.
Εντονότερα αντιστάθηκαν οι κρεοπώλες στην απόδοση του φόρου των επιτηδευμάτων και στις 15 Δεκεμβρίου 1836 ζήτησαν από το δημοτικό συμβούλιο όχι μόνο την κατάργηση του εν λόγω φόρου, αλλά και κάποιο προνόμιο λέγοντας ότι «ημείς εκ διαφόρων μερών της Ελλάδος συντρέξαμεν εδώ όταν εσχηματίσθη ο δήμος ούτος επ’ ελπίδι μελλούσης ευδαιμονίας. Αι ελπίδες αύται ακόμη δεν επραγματοποιήθησαν∙ μέχρι τούδε δεν εδοκιμάσαμεν σχεδόν τι άλλο παρά ζημίας εις τον τόπον αυτόν της νέας διαμονής μας εις τον Πειραιά».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΙΣΩ ΠΛΕΥΡΑΣ ΤΟΥ ΜΟΝΟΦΥΛΛΟΥ
[Στις 14 Ιουλίου 1836 ο εισπράκτορας Α. Θεοχάρης καταγγέλλει τους κρεοπώλες ότι 
αρνιόντουσαν το δικαίωμα της σφαγής κριαριών και βοδιών στο σφαγείο. Προτείνει δε την πώληση σε δημοπρασία αυτού του δικαιώματος].
[Στις 28 Ιουλίου 1836 διακήρυξε ο δήμαρχος «Απαγορεύεται αυστηρώς σε   οποιονδήποτε να σφάζει κρέας μέσα στην πόλη∙ αλλά οφείλει να τα μεταφέρει χωρίς προφάσεις προς το προσδιορισμένο μέρος της Μουνυχίας» (Ζέας). Την διακήρυξη αφού παρέβη ο κρεοπώλης Δ. Σταματίου διατάχθηκε να μεταβεί στην Μουνυχία και μην πουλάει κρέας στο μαγαζί του].

Από διάφορες πηγές, κρεοπώλης στα 1835 αναφέρεται ο Γεώργιος Κατζούρης.
Στα 1836, κρεοπώλες οι Γεώργιος Κατζώρης, Δημήτριος Β. Καρυστηνός, Δημήτριος Κανελλάς, Χρήστος Ζαφείρης [σε έγγραφο της 14 Φεβρουαρίου 1836], ο Δημήτριος Σταματίου [σε έγγραφο της 5 Οκτωβρίου 1836], Δημήτριος Καραγιάννης, Γεώργιος Κατζούλης, Χριστόφορος Νάνου [15 Δεκεμβρίου 1836]. Πιθανότατα με το επώνυμο Κατζούρης, Κατζώρης, Κατζούλης να μνημονεύεται το ίδιο πρόσωπο.                     
1837. Δημήτριος Σταματίου. Μαρίνος Φέρος. Δημήτριος Κουφογιάννης από την Χίο.
1838. Γεώργιος Μαλωμένος, «εξ Ανατολής». Δημήτριος Σταματίου από την Χίο. Ανδρέας Ρεμπούς, Πελοποννήσιος. Δημήτριος Κουφογιάννης, Χίος.

Υχθύς (Ψάρια)
Οι ιχθυοπώλες ένεκα κερδοσκοπίας ως επί το πλείστον χορηγούσαν στους ξενοδόχους και στους μάγειρους και προς κάποιους από τους πολίτες ψάρια, ενώ στην αγορά δεν έφερναν τίποτα∙ για αυτό στις 7 Οκτωβρίου 1837 ο δήμαρχος προσκάλεσε τον ενωμοτάρχη μέσω χωροφυλάκων να εμποδίζει τους ιχθυοπώλες να κάνουν τις παραπάνω πράξεις.
[Στις 9 Οκτωβρίου 1836 ο διοικητής λέγει ότι τα μέτρα περί καταστολής των καταχρήσεων των πλοιάρχων αλιευτικών δεν φαίνονται τόσο αποδοτικά και να συνεννοηθεί με τον υπολιμενάρχη].
[Στις 13 Οκτωβρίου 1836 ο δήμαρχος προσκαλεί τον υπολιμενάρχη, ώστε να μην προσορμίζονται τα αλιευτικά πλοία σε άλλες περιοχές παρά μόνο μέσα στον λιμένα «προς αποφυγήν του γογγυσμού των ιχθυοπωλών»]. Δηλαδή πολλά αλιευτικά πουλούσαν ψάρια σε απόμερες ακτές χωρίς ορισμένη τιμή και φόρο οπότε οι ιχθυοπώλες του Πειραιά αγανακτούσαν και έκαναν παράπονα.

Ασβεστάδες.
1837. Γεώργιος Κωνσταντίνου.
1838. Καλαματιανός.


ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Κρεωπώλαι.

Άμα τη ιδρύσει του δήμου προσδιωρίσθη και μακελλείον, εν ω ώφειλον οι κρεωπώλαι να σφάζωσι τα σφάγια παρά την Ζέαν. Ομοίως δε διετάχθησαν άπαντες οι κρεωπώλαι να πωλώσιν εν [τω;] ωρισμένω κρεωπωλείω. Μετά τινας δυσχερείας, υπεχρεώθησαν εις τούτο, αλλ’ ηρνούντο ν’ αποτίνωσι τον ωρισμένον φόρον, του σφαγείου, δι’ ό ο εισπράκτωρ Α. Θεοχάρης τη 17 Ιουλίου 1836 αγγέλλων τω δημάρχω τούτο, συνίστα να πωληθή το σφαγείον εν πλειοδοσία: όπερ και εγένετο μετ’ ολίγον.
Αλλ’ οι κρεωπώλαι προς αποφυγήν του φόρου απέφευγον και το κοινόν σφαγείον και ως πρότερον έσφαζον πανταχού, άλλοι αλλαχού διό τη 28 Ιουλίου 1836 ο δήμαρχος διεκήρυξεν ότι απαγορεύεται «αυστηρώς εις οποιονδήποτε του να σφάζη κρέας εντός της πόλεως∙ αλλ’ οφείλει να μεταφέρη αυτά απροφασίστως προς το προσδιωρισμένον μέρος της Μουνυχίας» (Ζέας).
Αλλά καίτοι μήνες παρήλθον τινές των κρεωπωλών παρήκουον τας διατάξεις των αρχών, οίον ο Δημήτριος Σταματίου, ον μόλις τη 5 Οκτωβρίου 1836 ο ενωμοτάρχης  ηνάγκασε να κλείση το κρεωπωλείον, να σφάζη δε εν τω κοινώ της Μουνυχίας σφαγείω τα εαυτού σφάγια.
Εν τονώτερον δ’ αντέστησαν οι κρεωπώλαι εις την απότισιν του των επιτηδευμάτων φόρου και τη 15 Δεκεμβρίου 1836 ητήσαντο παρά του δημοτικού συμβουλίου ου μόνον την κατάργησιν του ειρημένου φόρου, αλλά και προνόμιόν τι λέγοντες ότι «ημείς εκ διαφόρων μερών της Ελλάδος συντρέξαμεν εδώ όταν εσχηματίσθη ο δήμος ούτος επ’ ελπίδι μελλούσης ευδαιμονίας. Αι ελπίδες αύται ακόμη δεν επραγματοποιήθησαν∙ μέχρι τούδε δεν εδοκιμάσαμεν σχεδόν τι άλλο παρά ζημίας εις τον τόπον αυτόν της νέας διαμονής μας εις τον Πειραιά».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΙΣΩ ΠΛΕΥΡΑΣ ΤΟΥ ΜΟΝΟΦΥΛΛΟΥ
[Τη 14 Ιουλίου 1836 ο εισπράκτωρ Α. Θεοχάρης καταγγέλει τους κρεωπώλας ότι ηρνούντο το δικαίωμα της σφαγής κριών και βοών εν τω σφαγείω.
Προτείνει δε την εις δημοπρασίαν πώλησιν του δικαιώματος αυτού].
[Τη 28 Ιουλίου 1836 διεκήρυξεν ο δήμαρχος «Απαγορεύεται αυστηρώς εις οποιονδήποτε του να σφάζη κρέας εντός της πόλεως∙ αλλ’ οφείλει να μεταφέρει αυτά απροφασίστως προς το προσδιωρισμένον μέρος της Μουνυχίας» (Ζέας;). Την διακήρυξιν παραβάς ο κρεωπώλης Δ. Σταματίου διετάχθη να μεταβή εις Μουνυχίαν και μη πωλή κρέας εν τω μαγαζείω του].

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΕ ΔΥΟ ΞΕΧΩΡΙΣΤΑ ΜΟΝΟΦΥΛΛΑ
1835. Κρεωπώλαι. Γεώργιος Κατζούρης.
1836. Κρεωπώλαι. Γεώργιος Κατζώρης. Δημήτριος Β. Καρυστηνός. Δημήτριος Κανελλάς. Χρήστος Ζαφείρης. [Σε έγγραφο της 14 Φεβρουαρίου 1836].
Δημήτριος Σταματίου. [Σε έγγραφο της 5 Οκτωβρίου 1836].
Δημήτριος Καραγιάννης. Γεώργιος Κατζούλης. Χριστόφορος Νάνου. [15 Δεκεμβρίου 1836]                    
1837. Δημήτριος Σταματίου. Μαρίνος Φέρος. Δημήτριος Κουφογιάννης Χίος.
1838. Γεώργιος Μαλωμένος εξ Ανατολής. Δημήτριος Σταματίου Χίος. Ανδρέας Ρεμπούς Πελοποννήσιος. Δημήτριος Κουφογιάννης Χίος.  

Υχθύς

Οι υχθυοπώλαι κερδοσκοπίας ένεκα ως επί τω πολύ εχορήγουν τοις ξενοδόχοις και μαγείροις και προς τινας των πολιτών ιχθύς, ενώ εις την αγοράν ουδέν εκόμιζον∙ διά τούτο τη 7 Οκτωβρίου 1837 ο δήμαρχος προσεκάλεσε το ενωμοτάρχην ίνα διά χωροφυλάκων εμποδίζη τους ιχθυοπώλας να πράττωσι τανωτέρω.
[Τη 9 Οκτωβρίου 1836 ο διοικητής λέγει ότι τα μέτρα περί καταστολής των καταχρήσεων των πλοιάρχων αλιευτικών ήττον φαίνονται πρόσφορα και να συννενοηθή μετά του υπολιμενάρχου]
[Τη 13 Οκτωβρίου 1836 ο δήμαρχος προσκαλεί τον υπολιμενάρχην, ίνα μη τα αλιευτικά πλοία προσορμίζωνται αλλαχού ειμή εις τον λιμένα προς αποφυγήν του γογγυσμού των ιχθυοπωλών]

Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα ΠΟΛΙΣ - Ζω στον Πειραιά. Φύλλο 5. Οκτώβριος 2016, σελ. 2. 
Εδώ σε αναπτυγμένη μορφή.   




Σάββατο, 15 Οκτωβρίου 2016

Τελετές βασιλικές και προς τιμήν ξένων στον Πειραιά του 1836 - 1837.


                                                                                                        Του Δημήτρη Κρασονικολάκη. 

Ανασύρω ένα ακόμα κείμενο από το αδημοσίευτο αρχείο του Γεωργίου Κρέμου.
Είναι γραμμένο αρκετά χρόνια μετά την έξωση του Όθωνα και της Αμαλίας, ύστερα από τον θάνατό τους, όταν πλέον οι μνήμες λειάνθηκαν και οι νοσταλγοί στράφηκαν στην προσπάθεια ηρωοποίησης της εποχής τους στην συνείδηση των επόμενων γενεών Ελλήνων.
Περιορίζεται στον ερχομό τους στον Πειραιά μετά τον γάμο στην Γερμανία και μας περιγράφει - σαν δημοσιογραφική ανταπόκριση - την πανηγυρική ατμόσφαιρα που επικράτησε μέχρι το ανέβασμά τους στην Αθήνα. Ύστερα αναφέρεται περιληπτικά στις αφίξεις κάποιων άλλων επισήμων, εκείνων που έκαναν για διάφορους λόγους επίσκεψη στο νεοσύστατο κράτος. Εδώ το μεταφέρω σε περίληψη και στα νεοελληνικά.

Τελετές βασιλικές.

Τελετές στην νέα Ελλάδα στα χρόνια του Όθωνα ήταν η κάθοδός του στην Ελλάδα που έγινε στις 25 Ιανουαρίου 1833, τα γενέθλιά του στις 18 Σεπτεμβρίου και η ενθρόνισή του στις 20 Μαΐου.
Στον Πειραιά αυτές οι τελετές εορτάστηκαν για πρώτη φορά στα 1836 κανονικά και φροντισμένα.
Στις 22 Ιανουαρίου προσκλήθηκε ο αστυνόμος να προετοιμάσει φωταγώγηση με λάμπες και λυχνάρια στην αγορά και στο δημαρχείο. Στις 23 ανακοινώθηκε στους κατοίκους, όπως όλα τα εργαστήρια, καφενεία, οινοπωλεία και γενικώς πάντα τα καταστήματα να μείνουν κλειστά, όλοι να βρεθούν στην εκκλησία στις 8 το πρωί. Στις 9 να φωταγωγηθούν όλες οι κατοικίες με λαμπρότητα ... Πάντως η “λυχνοκαΐα” ήταν σχετικά μικρή, επειδή μόνο 200 λυχνάρια από τενεκέ φώτιζαν την δημαρχία, την πλατεία και την αγορά, αν και ο δήμαρχος στις 27 έγραφε προς τον έπαρχο: “το δε βράδυ όλο το κατάστημα της δημαρχίας και της αστυνομίας περικυκλώθηκε από φώτα, όπως και η αγορά”.
Στα 1836 γιορτάστηκε κανονικά η τελετή της εορτής των γενεθλίων του Όθωνα καθώς και της καθόδου του στην Ελλάδα. Αλλά με μεγάλη επισημότητα προετοιμάστηκε η επιστροφή μετά τους γάμους του Όθωνα που τελέσθηκαν στις 10 Δεκεμβρίου 1836 στο Oldenburg.
Στις 23 Οκτωβρίου γνωστοποίησε η επί των Εσωτερικών Γραμματεία προς όλους τους διοικητές ότι στις μεν 24.8 έγιναν οι αρραβώνες του Όθωνα με την Amalie Marie Friederike δούκισσα του Oldenburg κόρη του μεγάλου δούκα Paul Friedrich August του Oldenburg του Holstein, στις δε 27 του ίδιου μήνα γιορτάστηκαν μεγαλοπρεπώς στην Dresden και ότι περί το τέλος Οκτωβρίου έμελλε να τελεσθούν οι γάμοι: η γνωστοποίηση να αναγνωστεί σε όλες τις εκκλησίες. Στις δε 31.10 προσκληθήκανε και οι Πειραιώτες να δοξολογήσουν την επόμενη ημέρα “όπως και πάσα η Ελλάς” τον θεό για τον επικείμενο γάμο του βασιλιά. 
Η τελετή έγινε, στην οποία όλοι παρέστησαν στον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα.
Μετά την τελετή της πρώτης Νοεμβρίου άρχισαν οι προετοιμασίες της υποδοχής του βασιλικού ζεύγους. 
Στις 9.11 ζητήθηκε από το δημοτικό συμβούλιο δαπάνη χιλίων δραχμών. Στις 15 Δεκεμβρίου ο διοικητής ειδοποίησε τον δήμαρχο περί της εντός ολίγου άφιξης των βασιλέων και στις 20 αναγγέλλει ότι οι γάμοι έγιναν στο Oldenburg στις 10 Δεκεμβρίου και ότι θα αναχωρήσουν στις 22. Ο δήμαρχος το κοινοποίησε στους κατοίκους στις 23.
Ενώ ο λαός ετοιμαζόταν με μεγάλη όρεξη επί τόσες ημέρες για την υποδοχή του βασιλέα, όχι με λιγότερη λαμπρότητα εορτάστηκε στις 25.1.1837 η κάθοδος του Όθωνα στην Ελλάδα το 1833. Και πάλι τότε την προηγούμενη προσκλήθηκαν οι εντόπιες αρχές και ιδιαίτερα η Επιτροπή του Συνοικισμού των Χίων. Την ίδια ημέρα κλείστηκαν όλα τα καταστήματα και πλήθος λαού συνωστίστηκε στον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα, όταν ψάλθηκε η δοξολογία και για πρώτη φορά τότε μνημονεύτηκε με κατάνυξη το όνομα της νεόνυμφης βασίλισσας Αμαλίας με τις φωνές των παρόντων να κραυγάζουν με ενθουσιασμό το: Ζήτω η βασίλισσα! 
[αν και ακόμα απούσα] λέξη, που ενθύμησε στον λαό την αυτοκράτειρα της Κωνσταντινουπόλεως, που δεν είχε ακούσει από τον Μάιο του 1453. Όσο πλησίαζε η ημέρα της καθόδου, τόσο ο ενθουσιασμός κορυφωνόταν.
Τέλος ανέτειλε η 2 Φεβρουαρίου του 1837.
Οι κάτοικοι διάβαζαν ακόμα με απληστία την προκήρυξη του δημάρχου για την κάθοδο των βασιλέων, το πρόγραμμα της τελετής, όταν πολεμικό πλοίο που παράπλεε τον Σαρωνικό κόλπο ανήγγειλε με σήματα και κανονιοβολισμούς προς την κανονιοφόρο που στεκόταν στο στόμιο του μεγάλου λιμένα την προσέγγιση των νεόνυμφων βασιλέων.
Εκείνη κανονιοβόλησε τρεις φορές και αμέσως πάνω στο λόφο της Μουνυχίας υψώθηκε σήμα, με το οποίο το κανονιοστάσιο του λόφου του Φιλοπάππου ανήγγειλε προς τους κατοίκους των Αθηνών με τρεις κανονιοβολισμούς την κάθοδο των βασιλέων.
Αμέσως 50 από τους επιφανείς δημότες των Αθηνών, με προπορευόμενο τον δημοτικό πάρεδρο, έφιπποι στον δρόμο κατέβαιναν στον Πειραιά.
Στις 4 η ώρα μ. μ. έμπαινε η αγγλική φρεγάτα Portland, επί της οποίας επέβαιναν οι βασιλείς, στον λιμένα του Πειραιά, ενώ πάντα τα πολεμικά και εμπορικά πλοία ήταν εκατέρωθεν παρατεταγμένα σημαιοστόλιστα, πλήθος λαού κατευθυνόταν πιεστικά γύρω από την προκυμαία. Το απόβραδο διανυχτέρευσαν στο πλοίο. Την επόμενη 3 Φεβρουαρίου 1837 γύρω στις 11 η ώρα το πρωί άρχισε επίσημα η απόβαση, ενώ τα πληρώματα επευφημούσαν μαζί με τον λαό υπό τον κρότο των 21 βολών των τηλεβόλων. 
 Έτσι περνώντας στο μυχό του λιμένα μεταξύ στολισμένων λέμβων και μεγάλων πλοίων παρατεταγμένων εκατέρωθεν σε γραμμή αποβιβάστηκαν στην αποβάθρα της πλατείας της αγοράς.
Στον Πειραιά έγινε αυτή η προετοιμασία: αψίδα δωρικού ρυθμού υψωνόταν δέκα πήχεις μακριά από την αποβάθρα στην πλατεία στολισμένη με μυρσίνες και ροδοδάφνες και κουμαριές της Επιδαύρου κρατώντας ακόμα τον ξανθό καρπό, τις οποίες κατ’ αίτηση της 3.1.1837 έστειλε ο πάρεδρος της Επιδαύρου χάριν της τελετής των βασιλέων με επίτηδες σταλμένο πλοίο σαν μια άλλη θεωρίδα με τον πλοίαρχο Θεόδωρο Μπαζήνα. Την ίδια ημέρα δηλαδή στις 3.1.1837 στάλθηκε ο δημοτικός σύμβουλος Γεώργιος Παπαδόπουλος με τον εθνοφύλακα Γεώργιο Κορνέζη σε πολλά μέρη της Αττικής για να “προβλέψη μυρσίνας και ροδοδάφνας”. Οι πανταχού αστυνόμοι διατάχθηκαν να διευκολύνουν τον απεσταλμένο.
Μαρουσιώτες με την οδηγία του δημαρχιακού τους παρέδρου Γεωργίου Πέπα αφού έκοψαν από τον Βριλησσό χορήγησαν 50 φορτία μυρσινών, ροδοδαφνών και κουμαριών. Τοποθετούσαν τα φυτά αυτά σε έδαφος σκεπασμένο με τσόχα και λευκό ή κυανό σεντόνι καρφωμένων σε σανίδια και δοκάρια, η συνολική αξία τους μαζί με τα σχοινιά 735,25 δραχμές.
Από την αποβάθρα μέχρι την αψίδα το έδαφος ήταν καλυμμένο με μάλλινο ύφασμα και μυρσίνες. Μπροστά από την αψίδα ο δήμαρχος προσφώνησε τον βασιλέα ως εξής: “Βασιλιά. Η δημοτική αρχή του Πειραιώς θεωρεί τον εαυτό της πανευτυχή, διότι υποδέχεται πρώτη την Υ. Μ. που επανέρχεται στο βασίλειό της μετά από μακρά απουσία ... Σπεύδει με τα πλέον βαθιά αισθήματα του σεβασμού και της χαράς να προσφέρει προς την Υ. Μ. στην αίσια επάνοδό της τις υποκλίσεις των πιστών υπηκόων της που συγκροτούν σήμερα τον δήμο τούτο … Ο δήμος αυτός, βασιλιά, ιδρυμένος στις πύλες της πρωτεύουσας του βασιλείου σου, αν και μικρός και αδύναμος στην γέννησή του, έχει όμως την βεβαιότητα, ότι με την Βασιλική κηδεμονία σου δεν θα αργήσει να γίνει πόλη άξια της θέσης της και της αρχαίας της λαμπρότητας”. Κάποιο μικρό κορίτσι ντυμένο στα λευκά προσφώνησε την νεόνυμφη βασίλισσα …
Μετά τις προσφωνήσεις αυτές περνώντας οι βασιλείς την αψίδα μπήκαν σε διακοσμημένη σκηνή όπου τους υποδέχτηκαν οι αρχές … ενώ τα γύρω πλήθη επευφημούσαν, ασπάζονταν μεταξύ τους, οι δε αγωνιστές έκλαιγαν από χαρά με ξεσκέπαστες τις κεφαλές και σκύβοντας με σεβασμό.
Τέτοιος ενθουσιασμός και ελπίδες!
Αλλά ας δούμε αυτά που έγιναν στον Πειραιά από πιο κοντά.
Η διάταξη ήταν αυτή: Μπροστά από την οικία του Σταμάτη Βάλκαλη κοιτάζοντας προς τον λιμένα στέκονταν λόχος λογχιστών. Από την νέα κρήνη εκατέρωθεν της οδού μέχρι του δημαρχείου ανά βήμα στέκονταν απόσπασμα του στρατού της γραμμής. Οκτώ λογχιστές με έναν υπαξιωματικό στέκονταν δύο κοντά στην οικία του Μάνου, τρίτος κοντά στου Σέρρου κοιτάζοντας προς τον λιμένα. Δύο προς την άκρη των οικιών πάνω στην οδό που οδηγούσε στην Αθήνα. Άλλοι δύο πάνω στο ύψωμα της ίδιας οδού και οι υπόλοιποι δύο περιπολούσαν στην οδό από το παραπάνω ύψωμα μέχρι το δημαρχείο. Ο ενωμοτάρχης με τέσσερις χωροφύλακες στέκονταν κοντά στην αψίδα, δύο κοντά στην αποβάθρα, ένας πάνω στην οδό της νέα κρήνης κοντά στην θάλασσα και ένας στην κρήνη με δύο λογχοφόρους. Οι βασιλικές άμαξες στέκονταν μπροστά από το ξενοδοχείο του Τζελέπη στραμμένες προς την πλατεία. Ο λαός συνωθούμενος στους δρόμους, πάνω σε στέγες, πλοία, αμάξια, κάρα, επευφημούσε τους βασιλείς, από παντού της τότε μικρής πόλης του Πειραιά και από τους γύρω λόφους σαν λευκοντυμένος περιστερώνας από τις φουστανέλες που υπερήφανα φορούσαν ακόμα οι αγωνιστές … Μετά από σύντομη ανάπαυλα στην σκηνή οι βασιλείς αφού επιβιβάστηκαν στα οχήματα ανέβαιναν αργά παρακολουθούμενοι από τους αυλικούς σε δρόμο στρωμένο με μυρσίνες και ροδοδάφνες επευφημούμενοι από το πλήθος, στο οποίο διακρίνονταν ο αγωνιστές του 1821 δακρύζοντας από χαρά. Δεξιά κι αριστερά της πειραϊκής οδού περιέτρεχε ο λαός ασθμαίνοντας. Αφού έβγαλαν τους βασιλείς από τον ελαιώνα τούς υποδέχτηκαν επευφημούντες όλοι οι των Αθηνών, με πρώτους τα μέλη των συντεχνιών κρατώντας σημαίες. Έτσι και ο Πειραιάς και η Αθήνα με κάποιους λίγους που παραστέκονταν από αλλού συνόδευαν τους ηγεμόνες.

Τελετές χάριν των ξένων στα 1837.

Ο Πειραιάς σαν επίνειο της πρωτεύουσας ήταν συγχρόνως η πύλη από την οποία έμπαιναν από την θάλασσα όσοι ήθελαν να την επισκεφθούν. Στις 15.8.1837 προσκλήθηκε ο δήμαρχος από την διοίκηση να ετοιμάσει την υποδοχή του αρχιδούκα της Αυστρίας Ιωάννη που επέβαινε στο ατμόπλοιο Μαρία Άννα.
Στις 21 Σεπτεμβρίου την υποδοχή του August πρίγκιπα της Πρωσίας (Preußen) που επέστρεφε από τα στρατιωτικά γυμνάσια που γινόντουσαν στην νότια Ρωσία με το όνομα le comte de Mansfeld.
Στις [;] Οκτωβρίου ανακοίνωσε η διοίκηση ότι ο πρίγκιπας August της Πρωσίας με συνοδεία 17 προσώπων και ο δούκας Lichtenberg με 6 πρόσωπα θα καταπλεύσουν στον Πειραιά.

Πρώτη δημοσίευση - σε συνεπτυγμένη μορφή: Περιοδικό ΠΕΙΡΑΪΚΟ ΟΡΟΣΗΜΟ Τεύχος 56, Ιούλιος - Αύγουστος - Σεπτέμβριος 2016, σελ. 20 - 22 με τίτλο: Τελετές βασιλικές και προς τιμήν ξένων στον Πειραιά του 1836 - 1837.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΕ ΠΛΗΡΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ.

«Τελεταί βασιλικαί και χάριν ξένων» στον Πειραιά του 1836 - 1838.

Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης.

Η άνωθεν κυρίαρχη εξουσία, με όποιο πρόσωπο κι αν παρουσιάζεται, στην ενέργεια να παραπλανήσει ώστε να επιβάλλει τα συμφέροντά της στους λαούς, οργανώνει και μεγαλοπρεπή θεάματα, παρελάσεις, λιτανείες, τελετές, υποδοχές, αγώνες, εκδηλώσεις, μοιράζει ανεκπλήρωτες υποσχέσεις δημιουργώντας μάταιες ελπίδες.
Ερήμην των πολλών συνθέτει τα γεγονότα, καλλιεργεί τις κατάλληλες συνθήκες, σχηματίζει το περιβάλλον και πείθει με τεχνάσματα έτσι που να δεχτούν τα κάθε φορά εκτελεστικά όργανά της με ανακούφιση, ως ελευθερωτές, ως λυτρωτές από τα δεινά τους, ως πανάκεια για το κάθε τους πρόβλημα.
Ανασύρω ένα ακόμα κείμενο από το αδημοσίευτο αρχείο του Γεωργίου Κρέμου.
Είναι γραμμένο αρκετά χρόνια μετά την έξωση του Όθωνα και της Αμαλίας, του πρώτου βασιλικού ζεύγους, ύστερα από τον θάνατό τους, όταν πλέον οι μνήμες λειάνθηκαν και οι νοσταλγοί στράφηκαν στην προσπάθεια ηρωοποίησης της εποχής τους στην συνείδηση των επόμενων γενεών Ελλήνων.
Περιορίζεται στον ερχομό τους στον Πειραιά μετά τον γάμο στην Γερμανία και μας περιγράφει - σαν δημοσιογραφική ανταπόκριση - την πανηγυρική ατμόσφαιρα που επικράτησε με τους κανονιοβολισμούς, τον στολισμό της αψίδας με φυτά κι ανθισμένα ή φυλλοφόρα κλαδιά, την παράταξη των στρατιωτών και του κόσμου, τον φωτισμό των κτιρίων, τον ενθουσιασμό του πλήθους που ανάμεσά του διακρίνονταν οι φουστανελοφόροι παλιοί αγωνιστές.
Τα αισθήματα θεωρούνται ως ευνόητα, καμία αντίδραση ούτε διαμαρτυρία.   
Η ιστορία της βασιλείας, σε περιόδους στις οποίες κυριαρχούσε ο θεσμός στην πατρίδα μας, από τους λασπότοπους όπως ήταν ο Πειραιάς του 1833 έως και στις μεγαλουπόλεις της δεκαετίας του 1960, κατέγραψε αρκετά τέτοια σκηνικά υποδοχής, τελετές άφιξης βασιλέων, διαδόχων, δουκών, πριγκίπων αλλά και επισήμων προσωπικοτήτων κάθε λογής, πόσο μάλλον πολιτικών και στρατιωτικών παραγόντων.
Τέλος αναφέρεται περιληπτικά στις αφίξεις κάποιων άλλων επισήμων, εκείνων που έκαναν για διάφορους λόγους επίσκεψη στο νεοσύστατο κράτος.       

Τελεταί
Εάν είναι κατά Πλάτωνα η «εορτή, ιερός χρόνος κατά νόμους», τελετή καθ’ ημάς σημασίαν αύτη σήμερον έχει, είναι πολιτικός χρόνος κατά νόμους, ενώ παρά τοις παλαιοίς τελετή εδήλου ου μόνον όλως το αντίθετον, αλλά και το ιερώτατον των ιερών, τα μυστήρια.
Τελεταί δ’ εν τη νέα Ελλάδι ήσαν επί μεν Όθωνος η κάθοδος αυτού εις Ελλάδα γινομένη τη 25 Ιανουαρίου 1833 ∙ τα γενέθλια αυτού τη 18 Σεπτεμβρίου ∙ η ενθρόνισις τη 20 Μαΐου.
Εν δε Πειραιεί κατά πρώτον τω 1836 εωρτάσθησαν αι τελεταί αύται κανονικώς και πεφροντισμένως.
Τη 22 Ιανουαρίου προσεκλήθη ο αστυνόμος ίνα λυχνοκαΐαν παρασκευάση εν τη αγορά και τω δημαρχείω: τη δε 23 προυκηρύχθη προς τους κατοίκους, ίνα τη 25 όλα τα εργαστήρια, καφενεία, οινοπωλεία και πάντα εν γένει τα καταστήματα ώσι κεκλεισμένα ∙ πάντες δε παραστώσιν εν τη εκκλησία τη 8 π. μ. ∙ τη δ’ 9η ίνα φωταγωγηθώσιν πάσαι αι οικίαι λαμπρώς ∙ έναρξις δε της λυχνοκαΐας γενήσεται από του δημαρχείου, της πλατείας και της αγοράς. Αλλ’ η λυχνοκαΐα πάντως σμικρά εγένετο, διότι μόνον 200 λυχνάρια εκ τενεκέ εφώτιζον την δημαρχίαν, πλατείαν και την αγοράν, ει και ο δήμαρχος τη 27 έγραφεν προς τον έπαρχον: 
«το δε εσπέρας όλον το κατάστημα της δημαρχίας και αστυνομίας περιεκυκλώθη από φώτα, ωσαύτως και η αγορά».
Η δε τη 18 Σεπτεμβρίου τελουμένη εορτή των γενεθλίων του Όθωνος ετελέσθη τω 1836, όπως και η της καθόδου.
Αλλά μετά μείζονος επισημότητος παρεσκευάσθη η μετά τους γάμους του Όθωνος τελεσθέντας τη 10 Δεκεμβρίου 1836 εν Ολδεμβούργω.
Τη 23 Οκτωβρίου εγνωστοποίησεν η επί των εσωτερικών γραμματεία προς άπαντας τους διοικητάς ότι τη μεν 24 Αυγούστου εν τω πλησίον της Δρέσδης φρουρίω Τιλιτσίω εγένοντο οι αρραβώνες του Όθωνος μετά της Μαρίας, Φρειδερίκης, Αμαλίας δουκίσσης του Ολδεμβούργου θυγατρός του μεγάλου δουκός Παύλου Φρειδερίκου Αυγούστου του Ολστεΐνου Ολδεμβούργου, τη δε 27 του αυτού μηνός εωρτάσθησαν μεγαλοπρεπώς εν τη Δρέσδη ∙ ότι περί το τέλος του Οκτωβρίου έμελλον να τελεσθώσιν οι γάμοι: η δε γνωστοποίησις ναναγνωσθή προς απάσας τας εκκλησίας. Τη δε 31 Οκτωβρίου προσεκλήθησαν και οι Πειραιείς ίνα τη επομένη ημέρα δοξολογήσωσιν όπως και πάσα η Ελλάς τον θεόν υπέρ της όσον ούπω τελέσεως των γάμων του βασιλέως. Η τελετή εγένετο, εν η πάντες παρέστησαν εν τω ναώ του αγίου Σπυρίδωνος.
Μετά δε την τελετήν της α΄ Νοεμβρίου ήρξαντο αι προπαρασκευαί της υποδοχής του βασιλικού ζεύγους. 
Τη 9 Νοεμβρίου ητήσατο 1000 δραχμών δαπάνην παρά του δημοτικού συμβουλίου. Τη 15 Δεκεμβρίου ο διοικητής πέμπει τω δημάρχω Πειραιώς περί της όσον ούπω αφίξεως των βασιλέων και τη 20 του αυτού αγγέλλει ότι οι γάμοι ετελέσθησαν εν Ολδεμβούργω τη 10η αυτού και ότι απέρχονται εκείθεν τη 22 του αυτού, όπερ τη 23 δηλοποιεί ο δήμαρχος προς τους κατοίκους.
Ενώ δε ούτω μετά ζήλου επί τόσας ημέρας ητοιμάζοντο ο λαός εις την υποδοχήν του βασιλέως, ουχ ήττον λαμπρά εωρτάσθη τη 25 Ιανουαρίου 1837 η τω 1833 κάθοδος εις Ελλάδα του Όθωνος. Και πάλιν τότε τη προτεραία προσεκλήθησαν αι εντόπιοι αρχαί και ιδία η επιτροπή του συνοικισμού των Χίων ∙ τη δ’ αυτή εκλείσθησαν άπαντα τα καταστήματα και πληθύς λαού συνωθούντο εν τω ναώ του αγίου Σπυρίδωνος, ότε εψάλη η δοξολογία και πρώτον τότε εμνημονεύθη μετά κατανύξεως το όνομα της νεαράς νεονύμφου βασιλίσσης Αμαλίας των περιεστώτων κραυγαζόντων μετ’ ενθουσιασμού το: Ζήτω η βασίλισσα! [καίπερ έτι απούσα] λέξιν, ήτις ανέμνησε τον λαόν την αυτοκράτειρα της Κωνσταντινουπόλεως, ην από του Μαΐου 1453 δεν είχε πλέον ακούσει. Όσω δε προσήγγιζεν η ημέρα της καθόδου, τόσω ο ενθουσιασμός εκορυφούτο.
Τέλος ανέτειλεν η 2 Φεβρουαρίου του 1837. Ανεγίνωσκον έτι οι κάτοικοι απλήστως την του δημάρχου προκήρυξιν περί της καθόδου των βασιλέων, το πρόγραμμα της τελετής, ότε πολεμικόν πλοίον το παραπλέον τον Σαρωνικόν κόλπον ανήγγειλε διά σημείων και κανονοβολισμών προς την ισταμένην προ του στομίου του μεγίστου λιμένος κανονιοφόρον την προσέγγισιν των νεονύμφων βασιλέων.
Αύτη δ’ εκανονοβόλησε τρις και αμέσως επί του λόφου της Μουνυχίας υψώθη σημείον, μεθ’ ό το επί του λόφου του Φιλοπάππου κανονοστάσιον ανήγγειλε προς τους εν Αθήναις διά τριών κανονοβολισμών την κάθοδον των βασιλέων.
Αμέσως δε 50 εκ των πρωτίστων δημοτών των Αθηνών, προπορευομένου του δημοτικού παρέδρου, έφιπποι δρομάδην κατήρχοντο εις Πειραιά.
[Πάντα δε τα εν Πειραιεί πλοία πολεμικά τε και εμπορικά ήσαν σημαιοστόλιστα, ων τα πληρώματα ήσαν εν στολή. Άμα τη εισόδω εις το στόμιον εφ’ ου οι βασιλείς επέβαινον πλοίου δι’ 21 κανονοβολισμών υπεδέξαντο τους βασιλείς, αίτινες]
Τη 4η ώρα μ. μ. εισήρχετο η αγγλική φρεγάτα Πορτλαν, εφ’ ης επέβαινον οι βασιλείς, εις τον λιμένα Πειραιώς, ενώ πάντα τα εν τω λιμένι πλοία πολεμικά τε και εμπορικά σημαιοστόλιστα εκατέρωθεν ήσαν παρατεταγμένα, πληθύς δε λαού συνωθούντο περί την προκυμαίαν. Την εσπέραν διενυκτέρευσαν εν τω πλοίω ∙ τη δε επομένη 3 Φεβρουαρίου 1837 περί την 11ην ώραν π. μ. ήρξατο επισήμως η απόβασις, ενώ τα μεν πληρώματα επευφήμουν μετά του λαού υπό τον κρότον των 21 βολών των τηλεβόλων. Ούτω δε διελθόντες εν τω μυχώ του λιμένος μεταξύ εστολισμένων λέμβων των μεγάλων πλοίων εκατέρωθεν εις γραμμήν παρατεταγμένων απεβιβάσθησαν εν τη της πλατείας της αγοράς αποβάθρα. 
Ενταύθα δ’ ην η εξής παρασκευή: αψίς δωρικού ρυθμού υψούτο δέκα πήχεις μακράν της αποβάθρας επί της πλατείας μυρσίναις και ροδοδάφναις κεκοσμημένη και κομάροις της Επιδαύρου φερούσαις έτι τον ξανθόν καρπόν, ας κατ’ αίτησιν της 3 Ιανουαρίου 1837 έπεμψεν ο πάρεδρος της Επιδαύρου χάριν της τελετής των βασιλέων διά πλοίου ως άλλης θεωρίδος επίτηδες αποσταλέντος υπό του πλοιάρχου Θεόδωρον Μπαζήναν.
Τη αυτή ημέρα ήτοι τη 3 Ιανουαρίου 1837 απεστάλη ο δημοτικός σύμβουλος Γεώργιος Παπαδόπουλος μετά του εθνοφύλακος Γεωργίου Κορνέζη εις πολλά μέρη της Αττικής ίνα «προβλέψη μυρσίνας και ροδοδάφνας». Οι δε πανταχού αστυνόμοι διετάχθησαν να διεκολύνωσι τον απεσταλμένον.
Αμαρουσιώται δε υπό την οδηγίαν του εαυτών δημαρχικού παρέδρου Γεωργίου Πέπα εχορήγησαν κόψαντες εκ του Βριλησσού 50 φορτία μυρσινών, ροδοδαφνών και κομάρων.
Ετήνθουν δε τα φυτά ταύτα επί εδάφους ερυθράς ερέας (τσόχα) και οθόνης λευκής και κυανής [εξ εριούχου] επί σανίδων και δοκών προσηλωμένων, αξία δε πάντων μετά των σχοινίων 735, 25.
Από δε της αποβάθρας μέχρις αυτής το έδαφος ην κεκαλυμμένον εριούχω και μυρσίναις. Έμπροσθεν δε της αψίδος ο μεν δήμαρχος προσφώνησε τον βασιλέα ουτωσίν:
«Βασιλεύ. Η δημοτική αρχή του Πειραιώς νομίζει εαυτήν ευτυχεστάτην, διότι υποδέχεται αυτή πρώτη την Υ. Μ. επανερχόμενον εις το βασίλειόν της μετά μακράν απουσίαν, ήτις διά τα περιστατικά, τα οποία την εσυνώδευσαν ενεποίησε την μεγαλειτέραν ανησυχίαν εις όλους τους υπηκόους της. Σπεύδει δε με τα πλέον βαθέα αισθήματα του σεβασμού και της χαράς να προσφέρη προς την Υ. Μ. εις την αίσιον επάνοδόν της τας υποκλίσεις των πιστών υπηκόων της των συγκροτούντων σήμερον τον δήμον τούτον. Εις την απουσίαν της Υ. Μ. όλοι οι πιστοί σου Έλληνες εδεόμεθα ακατάπαυστα εις τον παντοδύναμον Σωτήρα της Ελλάδος υπέρ του περιποθήτου πατρός και βασιλέως μας. – Σήμερον πλήρεις χαράς πάντες αποδίδομεν προς τον αυτόν θεόν διπλάς ευχαριστίας, ότι μας επανάγει τον βασιλέα μας συντροφευμένον με την βασίλισσαν, ήτις διά των υψηλών της χαρίτων και αρετών μάς παρέχει ισχυρά εχέγγυα της διαδοχικής ευτυχίας ημών. – Ο δήμος ούτος, βασιλεύ, συστημένος εις τας πύλας της πρωτευούσης του βασιλείου σου, αν και μικρός και αδύναμος εις την γέννησίν του, έχει όμως την βεβαιότητα, ότι διά της Β. κηδεμονίας σου δεν θέλει βραδύνει να κατασταθή πόλις αξία της θέσεώς της και της αρχαίας της λαμπρότητος.»
Κοράσιόν δε τι λευχειμονούν προσεφώνησε την νεόνυμφον βασίλισσαν ούτως: «Βασίλισσα. Οι κάτοικοι του Πειραιώς προσφέρουν διά του δημάρχου των προς την Υ. Μ. τας υποκλίσεις των και την έκφρασιν των ζωηρών αισθημάτων της χαράς των διά την αίσιον έλευσίν της εις την Ελλάδα. Την χαράν και αγαλλίασιν του λαού διά το σημερινόν αξιομνημόνευτον συμβεβηκός βλέπεις, βασίλισσα, εκφρασμένην εις τα πρόσωπά των ∙ αύτη η ημέρα είναι το άκρον της ευτυχίας μας.
Ο θρόνος σας θέλει διαιωνισθή διά των υψηλών αρετών σας και όλαι αι γενεαί των Ελλήνων των πιστών υπηκόων σας θέλουν ευλογείν τα ένδοξα ονόματά σας πάντοτε.»
Μετά δε τας προσφωνήσεις ταύτας διελθόντες οι βασιλείς την αψίδα απήλθον εν κεκοσμημένη σκηνή, ενθ’ υπεδέξαντο αυτούς ο αρχιγραμματεύς και οι γραμματείς της επικρατείας, ο φρούραρχος Αθηνών, ο συνταγματάρχης επιθεωρητής του νομού Αττικής, ο διοικητής Αττικής και ο αρχηγός της χωροφυλακής, [ενώ τα πέριξ πλήθη επευφήμουν, ησπάζοντο αλλήλους, οι δ’ αγωνισταί έκλαιον εκ χαράς αποκεκαλυμμένοι την κεφαλήν και κύπτοντες μετά σεβασμού. Οίος ενθουσιασμός και ελπίδες! Αλλ’ ίδωμεν τα εν Πειραιεί εγγύτερον].
Η δε τάξις ην τοιαύτη:
Έμπροσθεν της οικίας του Σταμάτου Βάλκαλη ορώντες προς τον λιμένα ίσταντο λόχος λογχιστών ∙ από δε της νέας κρήνης εκατέρωθεν της οδού μέχρι του δημαρχείου ανά βήμα αφίσταντο αλλήλων απόσπασμα του στρατού της γραμμής ∙ οκτώ λογχισταί μεθ’ ενός υπαξιωματικού ίσταντο δύο μεν παρά την οικίαν του Μάνου, τρίτος δε παρά την του Σέρρου ορών προς τον λιμένα ∙ δύο δε προς το άκρον των οικιών επί της εις Αθήνας αγούση ∙ έτεροι δε δύο επί του υψώματος της αυτής οδού και οι υπόλοιποι δύο επεριπόλουν επί της οδού από του ειρημένου υψώματος μέχρι του δημαρχείου. Ο δε ενωμοτάρχης μετά τεσσάρων χωροφυλάκων ίσταντο παρά την αψίδα, δύο παρά την αποβάθραν, είς επί της οδού της νέας κρήνης παρά την θάλασσαν και είς παρά την κρήνην μετά δύο λογχοφόρων. Αι δε βασιλικαί άμαξαι ίσταντο έμπροσθεν του ξενοδοχείου του Τζελέπη εστραμμέναι προς την πλατείαν.
[Αλλ’ αντίθετος προς την διά προγράμματος]. Ο δε λαός συνωθούμενος παρά τας οδούς, επί των στεγών, τω πλοίων, αμαξίων, κάρρων [επευφήμει τους βασιλείς] πανταχού της τότε πολίχνης του Πειραιώς και των πέριξ λόφων ως περιστερών λευχειμόνων εκ της φουστανέλλας [ην υπερηφάνως εφόρουν οι πολλοί έτι τότε επιζώντες αγωνισταί] γενομένων αδιακόπως επευφήμουν, ησπάζοντο αλλήλους.
Μετά βραχείαν ανάπαυλαν εν τη σκηνή οι βασιλείς επιβάντες επί των οχημάτων ανήρχοντο βραδέως παρακολουθούμενοι υπό των αυλικών επί οδού εστρωμένης εκ μυρσινών και ροδοδαφνών επευφημούμενοι υπό του πλήθους, εν οις διεκρίνοντο οι αγωνισταί του 1821 δακρύοντες εκ χαράς. Εκατέρωθεν δε της [πειραϊκής] οδού περιέτρεχον ο λαός ασθμαίνοντες. Εξελθόντας δε τους βασιλείς εκ του ελαιώνος υπεδέξαντο επευφημούντες άπαντες οι των Αθηνών, ηγουμένων των συντεχνιτών κρατούντων σημαίας. Ούτω δε Πειραιεύς και Αθήναι μετά ολίγων όσων αλλαχόθεν συνδραμόντων συνπροεπέμποντο τους ηγεμόνας.
Άμα δε τη εισόδω εις την πόλιν ήρξαντο οι ωρισμένοι 101 κανονοβολισμοί ∙ παρά δε την είσοδον της οδού Ερμού έμπροσθεν αψίδος επίσης δωρικού ρυθμού, όπως και η εν Πειραιεί υπεδέξαντο τους βασιλείς ο επίσκοπος Αττικής, ο δήμαρχος, επιτροπή του δημοτικού συμβουλίου και πάντες οι εν τέλει. Το δ’ ωραιότερον θέαμα παρίστων η νεότης της πόλεως: παίδες και κοράσια λευχειμονούντες ίσταντο εκατέρωθεν της οδού έμπροσθεν της αψίδος, εκείνοι μεν αριστερά εκρατούντες εν χερσί κλάδους ελαίας, αύται δε δεξιά παρά την βασιλικήν άμαξαν φέρουσαν στέφανα εκ μυρσίνης επί της κεφαλής και περί την ζώνην σύμπλεγμα ανθέων ελικοειδές. Και είς μεν των παίδων προσήνεγκε τω βασιλεί μετά βραχείας προσφωνήσεως κλάδον ελαίας, μία δε των μικρών παρθένων στέφανον δάφνης επίσης μετά προσφωνήσεως.
Είτα δε οι βασιλείς μετά βραχείαν και του δημάρχου προσφώνησιν προήλασαν αδιακόπως επευφημούμενοι εις τ’ανάκτορα και προπεμπόμενοι υπό του λαού.        
Τριήμερος δ’ εγένετο η τελετή και επί τρεις εσπέρας εφωταγωγούντο αι Αθήναι και ο Πειραιεύς και πυρσοί εφαίνοντο επί της ακροπόλεως, των λόφων του Φιλοπάππου, του των Μουσών, του Αρείου Πάγου, του Λυκαβητού, Υμηττού, Πάρνηθος, Κορυδαλλού και του λόφου της Μουνυχίας και της κορυφής της πειραϊκής χερσονήσου. Τη δ’ επομένη Κυριακή δοξολογίαι εγένοντο πανταχού της Ελλάδος. Τη δε τρίτη ημέρα μετά την άφιξιν των βασιλέων ετελέσθησαν ιππικοί αγώνες ενώπιον αυτών. Η τελετή αύτη ήν των λαμπροτάτων εν Ελλάδι.

1838
Τη 24 Ιανουαρίου προσεκάλεσεν ο δήμαρχος τους κατοίκους, ίνα τη επομένη παριστώσιν εις την δοξολογίαν επί τη εορτή του βασιλέως.
Τη 20 Μαΐου εωρτάσθη δια δοξολογίας τα γενέθλια και η ανάβασις επί του θρόνου του Όθωνος εν τω ναώ του αγίου Σπυρίδωνος προσκληθέντων τη 16 των κατοίκων πάντων.
Τη 9 Σεπτεμβρίου προσεκλήθησαν υπό του υπουργείου οι διοικητές και υποδιοικητές εις την τέλεσιν της 18 επί τη εορτή του ονόματος του βασιλέως.

Τελεταί βασιλικαί
Τη 20 Οκτωβρίου 1838 εξητείτο ο δήμαρχος παρά του παρέδρου Επιδαύρου δέκα φορτία μυρσινών προς υποδοχήν του βασιλέως.
Τη 9 Δεκεμβρίου εωρτάσθησαν τα γενέθλια της βασιλίσσης.

Τελεταί χάριν ξένων
Ο Πειραιεύς ως επίνειον της πρωτευούσης ην η πύλη συγχρόνως, δι’ ην εισήρχοντο οι εκείνην εκ θαλάσσης επισκεπτόμενοι.
Τη 15 Αυγούστου 1837 προσεκλήθη ο δήμαρχος υπό της διοικήσεως, ίνα ετοιμάση τα προς υποδοχήν του αρχιδουκός της Αυστρίας Ιωάννου επιβαίνοντος επί του ατμοπλοίου Μαρία Άννα. Τη δε 21 Σεπτεμβρίου τα προς υποδοχήν του Αυγούστου πρίγγιπος της Προυσσίας επιστρέφοντος εκ της εν τη μεσημβρινή Ρωσσία γενομένων στρατιωτικών γυμνασίων εις Ελλάδα υπό το όνομα le comte de Mansfeld.
Τη [;] Οκτωβρ. ήγγειλεν η διοίκησις ότι ο πρίγγιψ Αύγουστος της Πρωσσίας μετά συνοδείας 17 προσώπων και ο δούξ Λαϊχτεβέργ μετά 6 θα καταπλεύσωσι εις Πειραιά.
 
ΣΧΟΛΙΑ
Μέσα στις [ ] παραθέτω προτάσεις τις οποίες ο συγγραφέας είχε διαγράψει ή φρόντισε να διορθώσει. 
«Εορτή ιερός χρόνος κατά νόμους» = Πλάτωνος Όροι.  
Βασιλεύς Όθων = Otto Friedrich Ludwig von Wittelsbach, 1815 - 1867.
Γενέθλια Όθωνος = Επίσημα αναφέρεται ότι γεννήθηκε στις 1 Ιουνίου 1815. Ο εορτασμός των γενεθλίων του στις 20 Μαΐου συμπίπτει με το ημερολόγιο που ήταν τότε σε χρήση στην Ελλάδα.
Ονομαστική εορτή του Όθωνος = Στις 18 Σεπτεμβρίου με το ημερολόγιο των Ελλήνων, 30 Σεπτεμβρίου για τους Γερμανούς. Από τον Άγιο Όθωνα που γεννήθηκε γύρω στα 1060 και πέθανε στις 30.6.1139, εορτάζεται όμως σε διάφορες ημερομηνίες, 30 Ιουνίου, 2 Ιουλίου, 30 Σεπτεμβρίου, 1 Οκτωβρίου (στην Πομερανία). 
Λυχνοκαΐα = Φωτισμός κτηρίων ή τμημάτων της πόλης με λύχνους και λάμπες, αντίστοιχος με την σημερινή φωταγώγηση με το ηλεκτρικό ρεύμα, ήταν συνηθισμένος λόγω εξαιρετικών εορτών και επετείων.   
Βασίλισσα Αμαλία = Amalie Marie Friederike, Herzogin von Oldenburg, 1818 - 1875.
Ερέα = Ύφασμα από μαλλί, τσόχα.
Εριούχος = Από το έριον. Ύφασμα από μαλλί εριφίων και αμνών.   
Παύλος Φρειδερίκος Αύγουστος = Paul Friedrich August von Oldenburg, 1783 - 1853.        
Ολδεμβούργον = Oldenburg in Holstein, διαφορετικό από την ομώνυμη πόλη της Γερμανίας που βρίσκεται κοντά στην Βρέμη.
Κόμαροι Επιδαύρου = Κόμαρος, ο θάμνος ή το δένδρο κουμαριά ή αγριοκουμαριά (Arbutus Unedo και Arbutus Andrachne).  
Λευχείμων = αυτός που φορά λευκά ενδύματα, λευκοντυμένος.   
Γενέθλια της βασιλίσσης στις 9 Δεκεμβρίου: 21 Δεκεμβρίου με την διαφορά των ημερολογίων.

[Το παρόν ολοκληρώθηκε στην Αθήνα, στο διάστημα από 25.5 έως 3.6.2016]






Κυριακή, 9 Οκτωβρίου 2016

Πειραϊκά εθνικοτοπικά καταστατικά.


                                                                              Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης. 

Ο Πειραιάς ιδρύθηκε και κατοικήθηκε από έλληνες και ξένους αποίκους, δηλαδή από πρόσωπα που έφτασαν στην άχτιστη γη του από όλα τα μέρη του τότε ελεύθερου βασιλείου αλλά και τις ακόμα υπόδουλες περιοχές.
Οι ομάδες εκείνες έφεραν μαζί τα χαρακτηριστικά των πατρίδων τους, την ενδυμασία, την ιδιαίτερη γλώσσα και τα έθιμά τους. Η ανάγκη για επικοινωνία, για αλληλοβοήθεια, για συνοχή ως φυσική έλξη στα κοινά οικογενειακά - επαγγελματικά ενδιαφέροντα και τις καταβολές τους αποτέλεσαν τον κύριο λόγο - αρχικά της συγκέντρωσής τους σε ορισμένους τόπους (εκκλησίες, καφενεία, καταστήματα, σπίτια) και αργότερα στον σχηματισμό λεσχών, συλλόγων, αδελφοτήτων.
Στον Πειραιά είχαμε από νωρίς τέτοια σωματεία, με έδρα το κέντρο της πόλης και με την επέκτασή της σε προσβάσιμα σημεία των συνοικιών.
Στο βιβλίο «Πλήρης οδηγός του Πειραιώς 1906 - 1907» του Γ. Ν. Αλεξάκη βρίσκουμε τους παρακάτω εθνικοτοπικούς συλλόγους:

*Σύλλογος των εν Πειραιεί Κρητών η «Ομόνοια». Πρόεδρος, Θ. Λουκάκης. Αντιπρόεδρος, Στ. Γλητσός. Γραμματεύς, Γ. Βαλασάκης.
*Ηπειρωτική Αδελφότης. Πρόεδρος, Γ. Γάκας. Αντιπρόεδρος, Β. Πανταζής. Γραμματεύς, Π. Γκόϊας.
*Σύνδεσμος των εκ του εξωτερικού Ελλήνων. Πρόεδρος, Α. Γαζιάδης. Αντιπρόεδρος, Δ. Δηγιάκομος, 
Ε. Νικολαΐδης. Γραμματεύς, Ε. Μακροπετρίδης.
*Σύλλογος των εν Πειραιεί Αργείων ο «Δαναός». Πρόεδρος, Γ. Βάθης. Γραμματεύς, Χ. Περιστέρης.
*Σύνδεσμος Ερμουπολιτών και Συρίων. Πρόεδρος, Λ. Δημητρίου. Αντιπρόεδρος, Α. Μάτεσις. Γραμματεύς, 
Ε. Πολιτάκης.
*Κυθηραϊκή Αδελφότης. Πρόεδρος, Ευστ. Δηλαβέρης. Αντιπρόεδρος, Κ. Κατσούλης. Γραμματεύς, Ι. Σοφίος.
*Λακωνική Αδελφότης. Πρόεδρος, Π. Σεκούρης. Αντιπρόεδρος, Κ. Θεοδωρακάκης. Γραμματεύς, Μ. Τσίγγος.
*Σύλλογος Κρανιδιωτών. Πρόεδρος, Δ. Λάμπρος. Γραμματεύς, Ν. Μπαρζούκας.
*Σύλλογος Σπετσιωτών. Πρόεδρος, Χ. Καστριώτης. Αντιπρόεδρος, Ν. Γουδής. Γραμματεύς, Α. Στεμιτσιώτης.
*Σύλλογος Σπετσιωτών. (έτερος). Πρόεδρος, Άγγ. Μανούτος. Αντιπρόεδρος, Π. Τσιλιμάγηρας. Γραμματεύς, 
Δ. Σωλιάς.
*Σύλλογος Κυθνιακός. Πρόεδρος, Κ. Μανωλικίδης.
*Σύλλογος Θηραίων. Πρόεδρος, Αντ. Σαρρής. Αντιπρόεδρος, Γ. Καραβίας. Γραμματεύς, Μ. Ζώρζας.
 
O «Επαγγελματικός & Βιομηχανικός Οδηγός Πειραιώς» του Γ. Δ. Φιλιππίδη, Αθήναι, 1932 καταγράφει μόνο τον Πανσαμιακό Σύνδεσμο στην οδό Νικήτα 17 και τον Υδραϊκό Σύνδεσμο στην οδό Νοταρά 67.
Στους οδηγούς που ακολούθησαν δύσκολα βρίσκουμε τους τίτλους εθνικοτοπικών συλλόγων.
Ο δίχως έτος έκδοσης προπολεμικός «Εγκόλπιος Οδηγός Αστυφύλακος, Τύποις : Ιωάννου Δ. Χαντζάρα, Γ. Σκουζέ 24 – Πειραιεύς, καταγράφει τον Σύνδεσμο Αττικοβοιωτίας «ο Κοραής», των Αργείων «ο Δαναός» στην γωνία Σωκράτους (Ηρώων Πολυτεχνείου) με την Μπουμπουλίνας, των Αιγινητών στην οδό Αγίου Σπυρίδωνος, των Βαμβακιτών «Η Βαμβακού», των Θηραίων στην οδό Αγ. Αναργύρων, των Μηλίων στην οδό Αγίας Σοφίας 5, της Νέας Σινασού στην οδό Ακτή Μιαούλη 46, την Ένωση Κωνσταντινουπόλεως (στο ξενοδοχείο Κοντινεντάλ) και Κωνσταντινουπολιτών (στην οδό Νοταρά 67), των Σπετσιωτών, την Αδελφότητα Πωγωνίου Ηπείρου.
Στο αρχείο μου βρίσκεται ένας νεότερος κατάλογος εθνικοτοπικών συλλόγων που εδρεύουν στον Πειραιά αλλά η δημοσίευσή του θα γίνει εν ευθέτω χρόνω.    
Από νομική κάλυψη, για να λειτουργήσει επίσημα και να διοικηθεί ένας οποιοσδήποτε σύνδεσμος απαιτείται η σύνταξη ενός κατάλληλου καταστατικού χωρισμένου σε επιμέρους θέματα.
Τα ιδρυτικά μέλη συγκεντρώνονται κάπου και με την βοήθεια ενός δικηγόρου, ακολουθώντας τους κανόνες, συντάσσουν τα κείμενα, καταρτίζουν τις λεπτομέρειες, εγκρίνουν κατά πλειοψηφία και υποβάλλουν στο Πρωτοδικείο τα αριθμημένα άρθρα για κατοχύρωση και αναγνώριση. Οι γενικές συνελεύσεις αναλαμβάνουν στα επόμενα χρόνια την τυχόν τροποποίησή τους.
Τα περισσότερα καταστατικά παρέμειναν χειρόγραφα, αργότερα δακτυλογραφήθηκαν, αναπαράχθηκαν με τα φωτοτυπικά μηχανήματα και τέλος αντιγράφτηκαν με την παρουσία των υπολογιστών κι εκτυπωτών.
Ένας μικρός αριθμός τους τυπώθηκε ανεξάρτητα σε φυλλάδιο ή βιβλιάριο.
Τα αντίτυπα μοιράστηκαν στα μέλη, παρέμειναν σε βιβλιοθήκες, σε ράφια και συρτάρια νομικών και στα σκονισμένα αρχεία των δημόσιων υπηρεσιών.
Ανάμεσα στα βιβλία μου βρίσκονται ελάχιστα καταστατικά ενώσεως ατόμων με κοινό τόπο καταγωγής. Δεν έψαξα να βρω πιο πολλά, ένα δείγμα τους είναι αρκετό για να ενταχθεί στην πειραϊκή βιβλιογραφία που ετοιμάζω να εκδώσω.
Παρουσιάζω εδώ για πρώτη φορά έξι δυσεύρετα - άρα πολύ σπάνια - πειραϊκά εθνικοτοπικά καταστατικά.


*Κανονισμός του εν Πειραιεί Σωματείου «Κυθηραϊκή Αδελφότης».
Διαστάσεις 19,4Χ12,6 σελίδες 8.
Άρθρα 33.
Άρθρον 2. Σκοπός του σωματείου τίθεται η επίτευξις κοινωφελών έργων εν Κυθήροις, ιδία δε η γενίκευσις και βελτίωσις της εκπαιδεύσεως, η παροχή πάσης συνδρομής και αντιλήψεως εις τους χρήζοντας τοιαύτης συμπατριώτας, και εν γένει η ηθική και υλική ανάπτυξις παντός Κυθηρίου.
Άρθρον 28. Το σωματείον έχει σφραγίδα φέρουσαν κύκλω «Κυθηραϊκή Αδελφότης εν Πειραιεί».
Εν Πειραιεί τη 6 Ιουλίου 1885. Ο Πρόεδρος Θεόδωρος Κατσούλης. Ο Γραμματεύς Γεώρ. Π. Κορωναίος.
Η Κυθηραϊκή Αδελφότητα Πειραιώς - Αθήνων γράφει ως χρονολογία ιδρύσεως το 1889. Στεγάζεται στην οδό Ναυαρίνου 7.  




*Καταστατικόν του Συνδέσμου Αλληλοβοηθείας των εν Πειραιεί Ευρυτάνων.
Εν Πειραιεί. Τυπογραφείον “Φωνής Πειραιώς,, 1908.
Διαστάσεις 16,1Χ11,8 σελίδες 12.
Άρθρα 41.
Άρθρον 2ον
Σκοπός του Συνδέσμου είναι
1) Ο καταρτισμός κέντρου προς αδελφικήν συνεργασίαν των εν Πειραιεί ευρισκομένων Ευρυτάνων.
2) Η αμοιβαία ηθική και υλική υποστήριξις των μελών αυτού.
3) Η πνευματική ανάπτυξις των μελών αυτού.
4) Η περίθαλψις των ασθενούντων, των απόρων και των καταστάντων ανικάνων προς βιοποριστικήν εργασίαν ένεκα τυχαίου και ανεξαρτήτου της θελήσεώς των ατυχήματος μελών του Συνδέσμου και
5) Η εξεύρεσις εργασίας παντός Ευρυτάνος έχοντος ανάγκη τοιαύτης και δυστυχούντος.
Άρθρον 33ον
Ο Σύνδεσμος έχει ιδίαν σημαίαν φέρουσαν εν τω μέσω την εικόνα της Θεοτόκου και άνωθεν τας λέξεις «Σύνδέσμος Αλληλοβοηθείας των εν Πειραιεί Ευρυτάνων».  
ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ
Ο Πρόεδρος Ευθύμιος Α. Ιατρίδης
Ο Αντιπρόεδρος Κ. Σ. Τιόπουλος
Ο Γεν. Γραμματεύς Χαράλ. Δ. Παπανικολαΐδης
Ο Ταμίας Σεραφείμ Τιόπουλος
ΤΑ ΜΕΛΗ
Γ. Κοκοράβας
Γεώρ. Λαμπρόπουλος
Ιωάν. Θ. Τσιτούρης
Γ. Κ. Φασούλης
Φιλοκλής Γ. Γελαδόπουλος

     


*Καταστατικόν του εν Πειραιεί Υδραϊκού Συνδέσμου.
Εν Πειραιεί. Εκ του τυπογραφείου Γ. Ν. Αλεξάκη. 1909.
Διαστάσεις 15,3Χ10,9 σελίδες 16 με φολιδωτό λεπτό εξώφυλλο.
Άρθρα 32.
Άρθρον 2ον. Σκοπός του Συνδέσμου είναι η προαγωγή των Υδραϊκών συμφερόντων, η βοήθεια και υποστήριξις των μελών αυτού και εν γένει η επιδίωξις παντός συμβάλλοντος εις την ανάπτυξιν και πρόοδον αυτών.
Άρθρον 3ον. Ο σκοπός ούτος επιτυγχάνεται διά της συστάσεως μετοχικού των μελών αυτού Ταμείου, αποταμιευτηρίου, χορηγίας φαρμάκων και ιατρικής περιθάλψεως δωρεάν.
Άρθρον 28ον. Ο Σύνδεσμος έχει σφραγίδα φέρουσαν το σήμα της Υδραϊκής Σημαίας της Επαναστάσεως του 1821 και σημαίαν ομοίαν με την Υδραϊκήν σημαίαν της επαναστάσεως.
Εν Πειραιεί τη 12 Νοεμβρίου 1907   
Ο Πρόεδρος Κ. Δ. Ρασογιάννης
Ο Γεν. Γραμματεύς Ι. Μάνος
Ο Υδραϊκός Σύνδεσμος Πειραιώς ιδρύθηκε στα 1879.

      


*“ Ένωσις των εν Αθήναις & Πειραιεί Ιθακησίων,,
Σωματείον ανεγνωρισμένον. Καταστατικόν. Εν Αθήναις. 1925. Τύποις:
ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Δ. ΔΑΒΙΑ Ευριπίδου 8 - Στοά Τσαγγάρη.
Διαστάσεις 16,2Χ11,9 σελίδες 12.
Άρθρα 21.
 Άρθρον 2ον. Σκοπός της Ενώσεως ταύτης είναι η εξυπηρέτησις των τοπικών συμφερόντων και αναγκών και η εξύψωσις της αλληλεγγύης μεταξύ των Ιθακησίων, προς πραγμάτωσιν κοινοφελών σκοπών.
Εν Αθήναις τη 6η Ιανουαρίου 1925.
Πρόεδρος Κωνσταντίνος Α. Σταθάτος Αντιπρόεδρος Ασκληπιός Α. Βρεττός

 


*Καταστατικόν της Αδελφότητος των εν Πειραιεί Κρητών “Η Ομόνοια„ Τροποποιηθέν και ψηφισθέν υπό της Γεν. Συνελεύσεως της 28ης Νοεμβρίου 1926. Τύποις : Ι. Σορώτου & Α. Δασκαλάκη. Πειραιεύς. 1927.
Διαστάσεις 14,7Χ11 σελίδες 16.
Άρθρα 31.
Άρθρον 1
Αποφάσει της Γενικής Συνελεύσεως των μέχρι σήμερον υφισταμένων εν Πειραιεί δύο Κρητικών Σωματείων «Η αδελφότης των εν Πειραιεί Κρητών και Ομόνοια», συγχωνεύωνται ταύτα εις έν υπό την επωνυμίαν «Αδελφότης των εν Πειραιεί Κρητών Ομόνοια» με έδραν τον Πειραιά και σκοπόν την όσον οίοντε ευρυτέραν πνευματικήν, Εθνικήν, Κοινωνικήν και εκπολιτιστικήν μόρφωσιν των μελών του, διά διαλέξεων και άλλων ενδεδειγμένων και συντελεστικών εις τούτο μέσων και την αλληλεγγύην μεταξύ των μελών ως οι Νομικοί και ηθικοί κανόνες κελεύουσι.
Άρθρον 19
Η Αδελφότης έχει σημαίαν την Εθνικήν φέρουσαν τας λέξεις «Αδελφότης των εν Πειραιεί Κρητών Ομόνοια» και εν τω μέσω την ύψωσιν του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού και Λάβαρον με την επωνυμίαν της Αδελφότητος και εν μέσω τους Αγίους Δέκα.
Άρθρον 20
Η Αδελφότης έχει σφραγίδα σχήματος στρογγύλου φέρουσαν γύρω τας λέξεις «Αδελφότης των εν Πειραιεί Κρητών Ομόνοια» και εν τω μέσω την ύψωσιν του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.
Εν Πειραιεί τη 15 Δεκεμβρίου 1926   
Ο Πρόεδρος Ιωσήφ Βαρδινογιάννις
Ο Αντιπρόεδρος Γεωρ. Παλιεράκις
Ο Γεν. Γραμματεύς Ιωάν. Ψαράκις
Ο Ταμίας Νικόλ. Συμινελάκης
ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ
Ιωσήφ Κοπακάκις, Γεώργ. Ανουσάκις, Γεώργ. Γαλάνης, Μανούσος Ροδάμης, Γεώργ. Κοκκίνης, Αριστ. Χανδράκις, Αποστ. Περπιράκις, Γεώργ. Περιφεράκις, Μιχ. Καρακατσάνης, Εμμ. Ντεντιδάκις, Ηλίας Στεφανουδάκις, Αριστ. Τσομπανάκις.  



 
*Καταστατικόν του Συλλόγου των εν Αθήναις και Πειραιεί Ακαρνάνων.
Σύλλογος Ακαρνάνων. Ανεγνωρισμένον σωματείον δυνάμει της υπ’ αριθ. 12965 - 1930 αποφάσεως του δικαστηρίου των εν Αθήναις Πρωτοδικών. 1931. Εν Αθήναις.
Διαστάσεις 16,7Χ12 σελίδες 16.
Άρθρα 24.
Άρθρον 2ον.
Σκοπός του Συλλόγου έσται:
1. Η ηθική αλληλεγγύη των μελών αυτού.
2. Η ηθική και πνευματική ανάπτυξις αυτών.
3. Η ιατρική, φαρμακευτική και νοσηλευτική εν γένει περίθαλψις των μελών του Συλλόγου.
4. Η περίθαλψις και προστασία των απόρων μελών αυτού, της απορίας αυτών βεβαιουμένης παρά τριών τουλάχιστον μελών.
5. Η παρακολούθησις ζητημάτων αφορώντων την Ακαρνανίαν και αναγομένων εις έργα ευποιΐας και προόδου της εν γένει καταστάσεως αυτής και η συμβολή αυτού προς επίλυσιν των ζητημάτων τούτων.
ΟΙ ΙΔΡΥΤΑΙ
Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος
Αναγνωστέλος Πέτρος
Καργιώτης Κωνσταντίνος
Καριώτης Αριστείδης
Καραλής Χρήστος
Καραλής Ευριπίδης
Κοιμήσης Ευστάθιος
Κρέμος Σωτήριος
Λιάλιος Απόστολος
Μπαμπινιώτης Δημήτριος
Μπουζάκης Θεόδωρος
Νέμπαρης Παναγιώτης
Παπαστάμου Ανδρέας
Προκάκης Γεώργιος
Στεργιάτος Αναστάσιος
Σφονδύλης Χρήστος
Τζούρος Θεόδωρος
Τραυλός Παναγιώτης
Χατζόπουλος Αριστοτέλης
Εκτός από τα καταστατικά και τους κανονισμούς κάποιοι εθνικοτοπικοί σύλλογοι εξέδωσαν κατά καιρούς - εκτός από εφημερίδες - διάφορα βιβλία με ποικίλο περιεχόμενο, όπως ονόματα με διευθύνσεις μελών, την ιστορία τους, ιστορικά στοιχεία κι αναμνήσεις του τόπου προέλευσης, λαογραφία, ποίηση, ενημέρωση.
Ένα τέτοιο έντυπο είναι το παρακάτω της Αδελφότητας Γαρδικιωτών που ιδρύθηκε στα 1956.
Περιέχει τον κατάλογο «των εν Αθήναις και Πειραιεί Γαρδικιωτών» (263 άτομα), τους «εν Αθήναις και Πειραιεί εκ Μουτσιάρας» καταγόμενους (73 άτομα), τους «εκ Τυφλοσελίου εν Πειραιεί διαμένοντες» (12 άτομα) ενώ τέλος στην σελίδα 16 αναφέρονται οι «εν Αθήναις Τζουρτσιώται».
Το Γαρδίκι είναι χωριό του νομού Τρικάλων. Η Μουτσιάρα λέγεται και Αθαμανία, το Τυφλοσέλι είναι το Δροσοχώρι και Τζούρτζια είναι το χωριό Αγία Παρασκευή.
 
Αδελφότης των εν Αθήναις & Πειραιεί Γαρδικιωτών. Εν Πειραιεί. 1957. Τύποις: Δημ. Σακελλίου, Ζωοδ. Πηγής 15, Αθήναι. Διαστάσεις 20Χ14,2 σελίδες 16, οι σ. 7 - 10 με φωτογραφίες.
        
Στα 1957 πρόεδρός της ήταν ο Απόστολος Μαλέγκος. Το 1959 είχε μεταφέρει την έδρα της στην οδό Δημητρίου Γούναρη 27 (1ος όροφος αρ. 8) όπου στο ίδιο κτήριο στεγαζόταν οι συντοπίτες Γαρδικιώτης Γεώργιος, Γαρδικιώτης Κώστας, οι αδελφοί Πορέβη, ο δικηγόρος Αθανάσιος Βλαχοκώστας. Τα γραφεία της από το 1988 βρίσκονται στην ίδια οδό, Δ. Γούναρη 21 - 23.