Τρίτη, 30 Μαΐου 2017

Κείμενα για την ανέγερση της νέας Αγίας Τριάδας στα 1957.

                                                                            
                                                                               Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης.

[Στην μνήμη Παναγιώτη Βούρου (17.2.1966 / 30.5.2017) που με καταγωγή από την Λέσβο σπούδασε στην Πάτρα και στην Αγγλία, ταξίδεψε σε πέλαγα - ωκεανούς, εργάστηκε στην Αθήνα και τα τελευταία χρόνια έζησε με την μητέρα του Μαρία (1930 - 2017) στην Καλλίπολη, πάνω στην Ακτή Θεμιστοκλέους. Συνεπής φίλος, ευαίσθητος ποιητής, ιδανικός συζητητής, αποτελούσε το τρίτο μέλος της παρέας μου τα Σαββατοκύριακα στα παραλιακά καφέ της περιοχής ενώ αρεσκόταν να τραβάει στην θάλασσα του Πειραιά φωτογραφίες με τα βράχια του, τα διαβατάρικα πουλιά και τα κάθε λογής πλεούμενα…]

Ανησυχούμε κι αντιδρούμε για τις πράξεις του παρόντος φοβούμενοι την εξέλιξή τους και κατά πόσο θα επηρεάσουν το μέλλον. Με την ιδιότητα του αρμόδιου, του επιστήμονα, του ειδικού αλλά και από την άλλη πλευρά του άσχετου, του ανεύθυνου, εκφράζουμε προφορικά ή μέσω του γραπτού λόγου κάθε λογής άποψη (οι πρώτες χάνονται, οι άλλες διατηρούνται) βάσιμη ή ανούσια κι αναμένουμε να επικρατήσει η προσωπική μας γνώμη θεωρούμενη ότι είναι η πλέον σωστή.
Μετά την καταστροφή της εκκλησίας της Αγίας Τριάδος στον βομβαρδισμό της 11 Ιανουαρίου 1944 είχαν γίνει ελάχιστα έργα συντήρησής της και κυριάρχησε το θέμα αναστήλωσης ή κατεδάφισης ώστε να χτιστεί από την αρχή. Έπρεπε να ανεγερθεί ναός μικρών διαστάσεως ή ένας πολύ μεγαλύτερος; Να παραμείνει πλατεία και να μεταφερθεί κάπου αλλού η εκκλησία; Στα 1950 ιδρύθηκε η «Παμπειραϊκή  Ένωσις Αναστηλώσεως του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού της Αγίας Τριάδος Πειραιώς». Έδρασε δυναμικά και παρά τις αντιδράσεις επέβαλε τις δικές της επιθυμίες στην διευθέτηση του θέματος. Την Κυριακή 17 Ιουνίου 1956 έγινε η τελετή της θεμελιώσεως της εκκλησίας. Στα 1957 στην πειραϊκή κοινωνία και στις εφημερίδες κυριαρχούσε ακόμα το ζήτημα. Το Σάββατο 18 Μαΐου 1957 έγινε σύσκεψη στο φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου χωρίς επιτυχία κι αποτέλεσμα. Στα 1959 είχε μάλιστα αποφασισθεί να μετατραπεί ο χώρος σε πλατεία και στην θέση του ναού να κτιστεί αναμνηστικό ναΐδριο βυζαντινού ρυθμού. Ένα μεγάλο μέρος των εσόδων προήλθε από την αύξηση των εισιτηρίων των λεωφορείων της πόλης κατά δέκα λεπτά. Τα σχέδια έκανε ο Γεώργιος Στεφάνου Νομικός (1905 - 2000).
Παρακολουθούμε τα δρώμενα στον τοπικό τύπο και εστιάζουμε σε ορισμένα κύρια άρθρα.

Δ-1722. ΠΕΙΡΑΙΕΥΣ.  Άποψις προς Αγία Τριάδα.  Εκδόσεις ΔΕΛΤΑ. Εμμ. Διακάκης και Υιός - Απελλού 4 - Αθήναι. Βρίσκεται στην συλλογή μου.
  
Εφημερίδα Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ, 19.4.1957 [Συνέχεια άρθρου για τις αρχαιότητες]
… Εκτός τούτου, η Επιτροπή Προστασίας των αρχαιοτήτων του Πειραιώς έστρεψε τα βλέμματά της και προς τας αρχαιότητας της Αγίας Τριάδος, όπου οι εργάται ανασκάπτουν τα πάντα και μερικώς καταστρέφουν τας εκεί αποκαλυφθείσας αρχαιότητας.
Σχετικώς επληροφορήθημεν, ότι την παρελθούσαν εβδομάδα ανευρέθη εις τον ανασκαπτόμενον χώρον της Αγίας Τριάδος είς αμφορεύς ύψους ενός μέτρου, ο οποίος εξήχθη του εδάφους τεθραυσμένος, λόγω της επικρατούσης αρχής όπως εκλείψουν τα εμπόδια διά τη ανέγερσιν του ναού. Βέβαια, ο ανευρεθείς αμφορεύς δεν είνε μεγάλης αρχαιολογικής αξίας. Δεν έχει επ’ αυτού παραστάσεις από την ζωήν και την κοινωνικότητα των αρχαίων προγόνων μας, είνε όμως κατεσκευασμένος από ψημμένην γη και μεγάλου μεγέθους. Το ότι ο αμφορεύς εθραύσθη τώρα, φαίνεται από το πρόσφατο σημάδι του σπασήματος. Ποίον, όμως, βαρύνει η ευθύνη της καταστροφής του ωραίου αυτού αμφορέως και ποίος πρόκειται να λογοδοτήση διά το ανουσιούργημα αυτό;
Ιδού ένα ερωτηματικόν, εις το οποίον θα διστάση να απαντήση ο κάθε υπεύθυνος. Εν συνεχεία εις την περιοχήν των ανασκαφών αυτών υπάρχουν θραύσματα αγγείων, τα οποία περισυλλέγονται εν σπουδή και πετούνται εις την θάλασσαν.
Αν και η πληροφορία μας αυτή είνε ακριβής, τότε, πράγματι, πρέπει να αναζητηθούν ευθύναι. Η Επιτροπή που απαρτίζεται από ομάδα εκλεκτών Πειραιωτών, που ανέλαβαν τον ιερόν αγώνα της διασώσεως και αξιοποιήσεως τουριστικώς των υπαρχόντων αρχαιολογικών ευρημάτων του Πειραιώς, νομίζομεν, ότι οφείλει να καταφύγη και εις αυτήν ακόμη την δικαιοσύνην διά την παραδειγματικήν τιμωρίαν των τυχόν ασυνειδήτων που αδιαφορούν διά την διαφύλαξιν και αξιοποίησιν των αρχαιολογικών θησαυρών της πόλεως.
Τα θραύσματα των αγγείων δεν ρίπτονται ελαφρά τη συνειδήσει εις την θάλασσαν. Κοσκινίζονται και με τα μικρά τεμάχια συγκολλούνται και κατασκευάζονται τα πολύτιμα αρχαία αγγεία των προγόνων μας. Διότι μέσα στα μικρά κομματάκια που ρίπτονται στην θάλασσα, είνε πολύ πιθανόν να υπάρχουν ενδιαφέροντα και σπάνια ευρήματα. Εις τον ανασκαπτόμενον χώρον της Αγίας Τριάδος, όπου ανευρέθη το αρχαίον Εμπορείον του Πειραιώς, φαίνεται και το αρχαίον υδραγωγείον, με το μεγάλο λούκι του, που τείνει και αυτό να εξαφανισθή.
Ας το σημειώση κι αυτό ο αρχαιολόγος κ. Παναγιωτόπουλος και ας το θέση υπό την άμεσον επίβλεψίν του, διά να μη καταστραφή τελικώς. Το αρχαίον υδραγωγείον της εμπορικής ζώνης του Πειραιώς, όπως την είχεν αναδείξει ο μέγας Θεμιστοκλής, αποτελεί ένα αρχαιολογικόν κειμήλιον μεγίστης αξίας και θα ήτο έγκλημα να εξαφανισθή.
[Το άρθρο υπογράφεται με το επώνυμο Ν. ΑΝΤΗΡΑΣ]

Εφημερίδα ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ, 20.5.1957 (σελίδες 1 και 4).
ΔΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΤΟΠΙΣΘΗ Η ΕΙΣΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΡΧΗ
ΚΑΤΕΣΤΡΑΦΗΣΑΝ ΚΑΙ ΕΒΛΑΒΗΣΑΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΧΩΡΟΝ ΑΓ. ΤΡΙΑΔΟΣ
Ο ΠΟΙΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΞ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΦΥΛΑΚΙΣΙΝ 2 ΕΤΩΝ
Τρέφομεν ιδιαιτέραν εκτίμησιν προς το πρόσωπον του κατέχοντος την υπεύθυνον θέσιν του προϊσταμένου Εισαγγελέως εις την πόλιν μας και έχομεν βαθύτατον σεβασμόν προς το αξίωμά του. Διά να μην παρανοηθούν συνεπώς τα πράγματα είμεθα υποχρεωμένοι εν σχέσει με το θέμα της Αγίας Τριάδος να επανέλθωμεν επί της απόψεώς μας ότι επιβάλλεται η παρέμβασις του κ. Εισαγγελέως κατόπιν όσων εγένοντο και ηκούσθησαν κατά την προχθεσινήν σύσκεψιν.
Ο κ. Πουρής μετ’ αγανακτήσεως ανεκοίνωσεν ότι εκλήθησαν οι της Επιτροπής ανεγέρσεως του ναού της Αγ. Τριάδος κατόπιν του εγγράφου του κ. Δημάρχου Πειραιώς υπό του κ. Εισαγγελέως εις τον οποίον επεδείχθησαν έγγραφα διά των οποίων δεν υπάρχει παρανομία, καθ’ όσον αι οικοδομικαί εργασίαι γίνονται βάσει αδείας του υπουργείου Παιδείας και εγκρίσεως της αρχαιολογικής εταιρίας.
Κατά τον κ. Πουρήν ο κ. Εισαγγελεύς συνέστησε την συνέχισιν των εργασιών και εξεδήλωσεν την κατάπληξίν του διά το έγγραφον του κ. Δημάρχου!
Όμως τα πράγματα έχουν άλλως: Υφίσταται τροποποίησις του Σχεδίου Πόλεως με απόφασιν του Δημοτικού Συμβουλίου ληφθείσαν παμψηφεί.
Αλλ’ εκτός τούτου το θέμα άλλως πως τίθεται.
Εις το άρθρον 49 του Νόμου 5351 «περί προστασίας των αρχαίων» καθορίζεται ρητώς ότι «ο εκ προθέσεως καταστρέφων ή βλάπτων αρχαία τιμωρείται διά φυλακίσεως μέχρι 2 ετών και χρηματικής ποινής 2.000 μέχρις 20.000 δραχμών».
Εν προκειμένω και κατεστράφησαν και εβλάβησαν αρχαία.
Ο Αρχαιολόγος κ. Παπαγιαννόπουλος το εβεβαίωσε.
Ο Έφορος Αρχαιοτήτων κ. Παπαδημητρίου διέσωσε μέσα από τα μπάζα ενώ ερρίπτοντο εις την θάλασσαν σημαντικόν αρχαίον.
Εις την σύσκεψιν του Σαββάτου επεδείχθησαν φωτογραφίαι αρχαίων τα οποία εβλάβησαν εκτός της μεγάλης της αφαντάστου βλάβης διά της καλύψεως ολοκλήρου στοάς του αρχαίου Δείγματος που εδημιούργησαν ο Θεμιστοκλής και ο Περικλής. Εις ένα γραφείον υπάρχουν θραύσματα αρχαίων αγγείων περιμαζευθέντων από πολίτας ενώ κατεστρέφοντο τα αρχαία από την σκαπάνην.
Ιδού, λοιπόν, πού είναι το ζήτημα. Υπάρχει άλλη κλασσική περίπτωσις παραβάσεως της περί προστασίας των αρχαίων διατάξεων του Ποινικού Κώδικος;


Εφημερίδα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΩΡΑ, 20.5. 1957 (σελίδες 1 και 2).
ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ ΕΝΩΠΙΟΝ
ΤΟΥ Κ. ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΩΣ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΝΟΜΟΥ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΕΩΣ
Η ΣΥΣΚΕΨΙΣ ΔΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΑΓ. ΤΡΙΑΔΟΣ ΠΡΟΣΕΛΑΒΕ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗΝ ΕΞΕΛΙΞΙΝ
ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΧΩΡΗΣΙΝ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ ΕΚΚΛ. ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
ΚΑΤΑΦΑΝΗΣ ΣΥΓΚΙΝΗΣΙΣ ΚΑΙ ΔΥΣΦΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΝΤΟΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
Ως εγκαίρως είχαμεν αναγγείλη επραγματοποιήθη εις το Φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου την 8ην εσπερινήν η συγκρότησις υπό την προεδρείαν του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Δωροθέου ευρείας συσκέψεως των Πειραϊκών παραγόντων προς εξέτασιν του θέματος της ανεγέρσεως του κατεστραμμένου Ναού της Αγ. Τριάδος, επί του οποίου ως γνωστόν υπάρχουν τρεις απόψεις: Της ανεγέρσεως εις τον αυτόν χώρον μεγάλου ναού, της ανοικοδομήσεως εις τον αυτόν χώρον ναού εκτάσεως ως ο καταστραφείς και της ανεγέρσεως του Ναού εις άλλον χώρον της ενορίας, απελευθερουμένου του χώρου ένθα νυν τα ερείπια του παλαιού ναού.
Εις την σύσκεψιν παρέστησαν ο υπουργός των Οικονομικών κ. Δ. Αλιπράντης, ο δήμαρχος κ. Δ. Σαπουνάκης, οι βουλευταί Πειραιώς κ.κ. Ντεντιδάκης, Ορφανός, Ανδριανόπουλος, Πετροπουλάκος, Πρωϊμάκης και Τζανετάκης, οι πρώην δήμαρχοι κ.κ. Ρινόπουλος, Φοίφας, Θεοχάρης, Χαραλαμπόπουλος και Τσιάκος, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου κ. Κ. Αθανασιάδης πλείστοι δημ. σύμβουλοι,  οι εκ των μελών του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου και της Επιτροπής Ανεγέρσεως του Ναού κ.κ. Σ. Μπρούσκαρης, Μ. Πουρής, Κ. Οικονομίδης, Π. Θωμόπουλος, Ε. Μαϊχός, Χούπης, Κ. Χουτόπουλος, Κ. Μπουκουβάλας, κ.ά. οι κ.κ. Π. Λεβέντης, Δ. Κουμς, Ι. Μελετόπουλος, Α. Παπαγιαννόπουλος, Δ. Πετρόχειλος, Ε. Πέτρου, Ν. Μάρουγκας, Δ. Μουλός κ.ά. ως και αι Και Δηλαβέρη, Αλμπάνη, Τζουνάκου, Λούλου.
Αρχομένης της συνεδριάσεως αφού ο δήμαρχος κ. Δ. Σαπουνάκης προσεφώνησε  τον Μ. Αρχιεπίσκοπον, ανέπτυξαν εν πρώτοις τας γνωστάς απόψεις των υπέρ ανεγέρσεως μεγάλου ναού εις τον χώρον του κατεστρεμμένου, οι κ.κ. Σ. Μπρούσκαρης, Δ. Οικονομίδης και Μ. Πουρής, τονίσαντες ιδίως την ύπαρξιν αδείας του Αρχαιολογικού Συμβουλίου προς ανέγερσιν του ναού υπό ωρισμένους όρους περισώσεως των περισωθεισών αρχαιοτήτων, μικράς σημασίας κατά τους ομιλητάς.
Εν συνεχεία έλαβε τον λόγον ο πρώην δήμαρχος κ. Γ. Χαραλαμπόπουλος τασσόμενος μάλλον υπέρ της ανεγέρσεως μεγάλου ναού προς εξυπηρέτησιν της ενορίας.
Ο Μ. Αρχιεπίσκοπος παρατηρεί σχετικώς ότι δεν υπάρχει θέμα ανεγέρσεως ή μη ναού προς εξυπηρέτησιν της ενορίας, αλλά θέμα ανεγέρσεως του ναού εις τον χώρον όπου σήμερον ο κατεστρεμμένος ναός ή εις άλλην θέσιν της περιοχής της ενορίας.
Ο κ. ΑΛ. ΦΟΙΦΑΣ
Μετά τον κ. Χαραλαμπόπουλον ομιλεί ο πρώην δήμαρχος κ. Φοίφας, ο οποίος επικρίνει τον χαρακτήρα αντιδικίας κατά την διεξαγωγήν της συζητήσεως, επισημαίνει ότι το θέμα δεν είναι ενοριακόν, ως υπεστήριξεν ο κ. Μπρούσκαρης, αλλά Πειραϊκόν από πολλών πλευρών και ιδία πολεοδομικώς, δεδομένου ότι γρήγορα ή αργά θα ρυθμισθή ο προς την παραλίαν χώρος.
Ο κ. Π. ΛΕΟΥΣΗΣ
Ο κ. Π. Λεούσης ομιλών εν συνεχεία διευκρινίζει ότι υπό της Δημοτικής Αρχής εγκαίρως απεφασίσθη διά παμψηφίας του Δημοτικού Συμβουλίου η τροποποίησις του σχεδίου πόλεως προς δημιουργίαν εις τον χώρον της Αγ. Τριάδος πλατείας, αλλ’ η απόφασις εκκρεμεί εις το υπουργείον Δημοσίων Έργων παρατηρεί ότι κατά την γνώμην ειδικών αι ανευρεθείσαι αρχαιότητες δεν στερούται αξίας.
Ο κ. ΓΡ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ
Ο κ. Γρηγ. Θεοχάρης είπεν ότι η χαρά των Πειραιωτών διά την ανάδειξιν εις το ύπατον αξίωμα της Εκκλησίας του αρχιεπισκόπου κ. Δωροθέου ευρίσκει μίαν ακόμη δικαίωσιν με την πνευματικήν του παρουσίαν εις την σύσκεψιν και την ενεργόν συμπαράστασίν του εις την μελέτην ενός σοβαρού Πειραϊκού προβλήματος. Δεν ήλθομεν εδώ διά να αντιδικήσωμεν, είπεν ο κ. Θεοχάρης. Είμεθα όλοι, παλαιοί και νεώτεροι, Πειραιείς, ο καθείς με μίαν ιστορίαν εις την πόλιν. Το αντικείμενον της δίκης είναι κοινόν: το σήμερον [έτσι γράφτηκε, το σωστό είναι «το συμφέρον»] του Πειραιώς. Συνεπώς ομοδικούμεν άπαντες. Η μόνη μας διαφορά είναι ο τρόπος με τον οποίον θα υπηρετήσωμεν εις το προκείμενον θέμα τον Πειραιά.
Τέσσαρες είναι οι βασικές πλευρές του μηνύματος, εσυνέχισεν. Το πολεοδομικόν, το εκκλησιαστικόν, το αρχαιολογικόν και το οικονομικόν.
Το πολεοδομικόν: Ο χώρος που ενδιαφέρει το τμήμα μας είναι ασφυκτικά κλεισμένος από οικοδομάς. Το κλείσιμον της πλατείας Αγ. Τριάδος από ένα τόσον ογκώδες οικοδόμημα όσον ο προβλεπόμενος μέγας ναός θα δημιουργήση μίαν καταθλιπτικήν από απόψεως ορίζοντος κατάστασιν ενώ συνάμα θα δυσχεραίνη το πρόβλημα της κυκλοφορίας εις τον κόμβον αυτόν της πόλεως διά πεζούς και οχήματα. Και τούτο όχι μόνον λόγω του όγκου της οικοδομής αλλά και διότι τα οχήματα των κηδειών και γάμων θα φράσσουν καθημερινώς την γύρω έκτασιν.
Το εκκλησιαστικόν: Ο παρουσιαζόμενος συνωστισμός των εκκλησιών πλην του πολεοδομικού μειονεκτήματος που παρουσιάζει είναι απαράδεκτος διά τους εκκλησιασιαζομένους καθ’ οιονδήποτε τρόπον συναλλασσομένους με την εκκλησίαν εις τας διαφόρους κοινωνικοθρησκευτικάς των σχέσεις (γάμους, βαπτίσεις, κηδείας εκδόσεις πιστοποιητικών  κλπ). Ήδη ενώ εις ένα τρίγωνον 100 -  200 μέτρων ευρίσκονται τρεις ναοί του Αγ. Σπυρίδωνος Αγ. Κωνσταντίνου Αγ. Τριάδος εις πολλάς εκτεταμένας περιοχάς της πόλεως δεν υπάρχει ουδείς, όπως εις την περιοχήν από Αγ. Βασιλείου έως Δημοτικού Θεάτρου ή από τούτου μέχρι της Αγ. Σωτείρας. Ούτε είναι ορθόν να γίνη μέγας ναός διά να συναγωνίζεται, ως ελέχθη εις όγκον τα παρακείμενα κτίρια.
Η αντιπνευματική αυτή σκέψις καταντά αντιθρησκευτική όταν σκεφθή κανείς ότι από τις κατακόμβες εξεκίνησεν η χριστιανική πίστις διά να φθάση έως τους ουρανούς.
Ένας μέγας ναός εις τον χώρον αυτόν ο οποίος περισφύγγεται από κτιριακά μεγαθήρια του καλού ή κακού Μαμωνά δεν θα μπορούσε ποτέ να εύρη την θρησκευτικήν ατμόσφαιραν ν’ ανασάνη.
Το αρχαιολογικόν: Η αποκάλυψις της στοάς του αρχαίου Εμπορίου μοναδικού μνημείου της εμπορικής και ναυτιλιακής αρχαιότητος, μας δημιουργεί υποχρεώσεις ιστορικάς. Δεν είναι δυνατόν όταν εις την χώραν μας – και εις ολόκληρον τον πολιτισμένον κόσμον – καταβάλλεται τεραστία προσπάθεια διά να προσπορισθή η Εθνική Οικονομία μέγιστα ηθικά και υλικά κεφάλαια εκ της αξιοποιήσεως των αρχαιοτήτων, ημείς, ο Πειραιεύς, ν’ αντιμετωπίζομεν το θέμα με τόσην επιπολαιότητα.
Και τέλος το οικοινομικόν: Τούτο συνδέεται με το πολεοδομικόν. Πώς είναι δυνατόν εις την επίσημον προθήκην, εις τον προθάλαμον των εισερχομένων ταξειδιωτών, εις την καρδίαν της πόλεως ν’ αφίσωμεν  επί 40, 50 ή 100 έτη να προβάλη ένα ημιτελές συνεχώς γιαπί; Είναι γνωστόν ότι πολλές δεκαετηρίδες χρειάζονται διά να ολοκληρωθή ένας ναός από την ιδιωτικήν πρωτοβουλίαν, ως εν προκειμένω πολλών ετών προσπάθειαι της Επιτροπής δεν κατώρθωσαν ει μη ένα μικρό μέρος των απαιτηθησομένων δαπανών να καλύψουν.
Δι’ όλους μαζύ τους ανωτέρω λόγους επιβάλλεται όπως ο ενοριακός μεν ναός μετατεθή προς την περιοχήν της οδού Ρετσίνα προς εξυπηρέτησιν των κατοίκων της περιοχής αυτής εις δε την πλατείαν της Αγίας Τριάδος ανεγερθή μικρός αναμνηστικός ναός διαμορφωμένου του χώρου καταλλήλως χάριν των ευρεθεισών αρχαιοτήτων και της κυκλοφορίας. Περαίνων ο κ. Θεοχάρης εξέφρασεν την πεποίθησιν εις το κοινόν ενδιαφέρον θα ευρεθή η καλλιτέρα λύσις.


Εφημερίδα ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ, 20.5.1957 (σελίδες 1 και 4).
Η Α.Μ. Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΗΝΑΓΚΑΣΘΗ ΠΡΟΧΘΕΣ ΝΑ ΕΙΠΗ:
«Η Αγία Τριάς ήτις μας παρακολουθεί θα καλύπτη το πρόσωπον!»
ΕΙΣ ΤΑ ΣΥΝΤΡΙΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΠΟΝΟΥΝΤΩΝ ΤΟΝ ΤΟΠΟΝ
ΟΙ ΕΠΙΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΕΤΑΞΑΝ ΘΟΡΥΒΟΝ ΚΑΙ ΑΠΡΕΠΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΝ
ΠΕΡΙΕΡΓΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΙΣΤΙΣ
Απρέπεια; Ελαφρύς ο χαρακτηρισμός.
Αποκάλυψις; Οδυνηρή!
Συμπέρασμα; Εν ονόματι της προσηλώσεώς των εις την Εκκλησίαν απεδείχθησαν σχηματικοί, χειρότεροι από τους παλαιοημερολογήτας και τους αναρχικούς, περιφρονηταί των πάντων και ποδοπατηταί του σεβασμού προς τον σεπτόν ιεράρχην και αρχηγόν της Εκκλησιάς μας;
Τι απέμεινε πλέον από το ηθικόν βάθρον εις το οποίον είχον τοποθετήσει τον εαυτόν των οι επίτροποι του ιερού Ναού της Αγίας Τριάδος; Η αποψίλωσις εις το δάσος των ευγενικών ιδανικών και της ειλικρινούς χριστιανικής πίστεως.
Ούτε αγράμματοι ήσαν, ούτε και τυχαίοι εις την κοινωνίαν αυτοί που εξηνάγκασαν τον Μακαριώτατον να τους πη τα καυστικά λόγια: Η Αγία Τριάς μάς παρακολουθεί και θα καλύπτη το πρόσωπον!
Αλλά ούτε και αυτή η παρατήρησις τούς συνεκράτησε και έπεσαν εις το χαώδες βάραθρον. Αφού είδον ότι το επιχείρημά των πως «σώνει και καλά πρέπει να είναι επίτροποι Μεγάλου Ναού άνευ ενοριτών και με εντοιχιμένην πλάκαν με τα ονόματά των» κατέπεσε και εκονιορτοποιήθη, συμπεριεφέρθησαν ως να ευρίσκοντο εις καφενείον, απέφυγαν την συζήτησιν ενώπιος ενωπίω και τελικώς έστρεψαν την πλάτην προς τον προεδρεύοντα της συσκέψεως Μακαριώτατον Αρχιεπίσκοπον και προς τους λοιπούς, παρίσταντο υπουργός, Δήμαρχος, βουλευταί, καθηγητής Πολυτεχνείου, επιστήμονες, έμποροι, βιομήχανοι.., και απήλθον! Διά να κάμουν τι;
Να περιφέρουν δίσκον εις την εκκλησίαν, να εισπράττουν το αντίτιμον των κεριών, των γάμων, των βαπτίσεων και των κηδειών, εν συνεχεία να εξαντλήσουν τα εξ εράνων χρήματα δίδοντάς τα εις τον εργολάβον, να επαναλάβουν τας επικλήσεις προς τους χριστιανούς διά τον οβολόν της χήρας και ούτω τέλος, να εξασφαλίσουν την είσοδόν των εις τον παράδεισον ως καλοί Χριστιανοί.
Αμαρτάνομεν Αγία Τριάς με τα γραφόμενά μας, αλλά μήπως δεν έλαβεν ο Χριστός το μαστίγιον;
[Στην διπλανή στήλη της ίδιας εφημερίδας]
ΜΟΝΑΔΙΚΟΝ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΝΑΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΩΝ ΠΡΟΕΒΛΗΘΗ ΤΟ ΟΤΙ ΕΓΕΝΟΝΤΟ ΕΠΙΣΗΜΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΚΑΙ ΔΕΞΙΩΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟ ΔΗΜΑΡΧΕΙΟΝ, ΑΦΟΥ ΕΠΕΙΣΘΗΣΑΝ ΟΤΙ Η ΕΝΟΡΙΑ ΔΙΑΤΗΡΕΙΤΑΙ
Το Σάββατον συνήλθον εις σύσκεψιν εις το φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου υπό την προεδρίαν του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Δωροθέου, παρουσία του υφυπουργού των Οικονομικών κ. Αλιπράντη του Δημάρχου Πειραιώς κ. Δ. Σαπουνάκη, του τέως υπουργού και βουλευτού κ.κ. Π. Ντεντιδάκη, των βουλευτών κ.κ. Ανδριανοπούλου, Πετροπουλάκου, Ορφανού και Πρωϊμάκη, οι εκπρόσωποι των Επιμελητηρίων,  των επιστημονικών οργανώσεων, τα μέλη της Επιτροπής Προστασίας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και εκπρόσωποι του υπό ανέγερσιν Ιερού Ναού της Αγίας Τριάδος.
Η σύσκεψις ως είχομεν προαναγγείλει είχε σκοπόν την επανεξέτασιν του θέματος της ανεγέρσεως του βομβαρδισθέντος και κατερειπωμένου Ναού της Αγίας Τριάδος μετά την δημιουργηθείσαν νέαν κατάστασιν πραγμάτων κατόπιν της ευρέσεως αρχαιολογικών εμφανών σημείων ότι εις τον χώρον των θεμελίων του υπό ανέγερσιν Ναού ευρίσκετο η μία εκ των πέντε στοών που συνεκρότουν την περίφημον εμπορίκην αγοράν με τα χρηματιστήρια και τα άλλα οικοδομήματα του Πειραιώς επί της εποχής του Θεμιστοκλέους και του Περικλέους.
Ο Δήμαρχος Πειραιώς κ. Σαπουνάκης εισηγούμενος εις τον Αρχιεπίσκοπον εξέθεσε δι’ ολίγων τας απόψεις του Δημοτικού Συμβουλίου Πειραιώς (όχι και τας ιδικάς του) υπέρ ανεγέρσεως μικρού ναού διά πολεοδομικούς και αρχαιολογικούς λόγους και εζήτησε ν’ ακουσθούν και αι αντίθετοι απόψεις.
Ο κ. ΜΠΡΟΥΣΚΑΡΗΣ
Ευθύς έλαβε τον λόγον ο πρόεδρος του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου κ. Μπρούσκαρης όστις ανεφέρθη εις την ιστορίαν του Ναού και ετόνισεν ότι δεν πρέπει να αναμιχθή η Εκκλησία εις το επίμαχον θέμα. Ο κ. Μπρούσκαρης εδήλωσεν ότι υπάρχει περί το 1½ εκατομμύριον δραχμών εξ εράνων και ότι η δαπάνη έχει προϋπολογισθή εις 4½ εκατομμύρια. Πιστεύει ότι θα ευρεθούν τα υπόλοιπα χρήματα διότι ο Αποθανών Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων τούς είχε παροτρύνει να προχωρήσουν και θα τους ενίσχυε οικονομικώς.
Ο κ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΣ
Ο τέως Δήμαρχος Πειραιώς κ. Χαραλαμπόπουλος έθεσε το ερώτημα εάν πρόκειται περί του οικονομικού ή άλλου ζητήματος.
Ο Προεδρεύων  Αρχιεπίσκοπος διευκρίνισε ότι δεν πρόκειται περί οικονομικού λόγου, διότι η ενορία δεν χάνεται. Και ηρώτησε τον κ. Χαραλαμπόπουλον:
– Είσθε κατά μεγάλου ή μικρού Ναού; Η ενορία δεν έχει σχέσιν με το μέγεθος του Ναού.
  Μεγάλου  Ναού, διότι θα έχωμεν ζημίαν ψυχολογικήν!
Ο κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ
Ο επίτροπος της Εκκλησίας κ. Οικονομίδης ανεφέρθη και ούτος εις τας υποσχέσεις του θανόντος Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος. Ακολούθως υπεστήριξεν ότι ο Ναός πρέπει να γίνη μεγάλος διότι παρέστησαν οι επίσημοι κατά τα εγκαίνια των θεμελίων και ο Δήμαρχος έκαμε δεξίωσιν εις το Δημαρχείον!
Ο κ. ΦΟΙΦΑΣ
Ο τέως Δήμαρχος και δικηγόρος υπεστήριξεν ότι το θέμα δεν τίθεται καλώς υπό την μορφήν της αντιδικίας. Παρά τας διαφοράς που έχει με τον κ. Σαπουνάκην δεν βλέπει τον λόγον διατί πρέπει να εγκαλήται διότι παρέστη εις την τελετήν των εγκαινίων. Εσφαλμένη είναι και ενοριακή τοποθέτησις. Το θέμα της Αγίας Τριάδος ενδιαφέρει όλον τον Πειραιά. Εάν το εξήταζε συναισθηματικώς θα συνετάσσετο με την άποψιν της Μεγάλης Εκκλησίας διότι από παιδί εις την Αγίας Τριάδα εκκλησιάζετο. Όμως ως Πειραιώτης είναι υποχρεωμένος να ίδη το θέμα από την γενικήν του άποψιν. Η Αγία Τριάς ευρίσκεται εις την πολεοδομικήν πύλην και θα είναι ο τέταρτος μεγάλος Ναός εις ελαχίστην απόστασιν από του Αγίου Νικολάου του Αγίου Σπυρίδωνος, πραγματικού Μητροπολιτικού Ναού και του Αγίου Κωνσταντίνου.
Η Αγία Τριάς ως ενορία ουδέποτε παρουσίασε συνωστισμόν όπως αι άλλαι εκκλησίαι, διότι οι ενορίται της εξυπηρετούνται εις άλλους Ναούς.
Η πολεοδομική ανάγκη επιβάλλει να γίνη μικρός Ναός και πρέπει να αποφύγωμεν το μεγαθήριον που μας απειλεί με την πίστιν των υποστηρικτών του!
Ο κ. ΛΕΟΥΣΗΣ
Ο Δημοτικός Σύμβουλος και Ιατρός κ. Λεούσης ετόνισεν ότι η Δημοτική Αρχή ευρέθη εις την αναπότρεπτον ανάγκην να αντιμετωπίση το θέμα της Αγίας Τριάδος και το γεγονός αυτό δεν πρέπει να πικράνη τας καρδίας.
Η διαφορά ευρίσκεται εις το ότι ο Δήμος θεωρεί το ζήτημα παμπειραϊκόν, ενώ οι Επίτροποι της Εκκλησίας το βλέπουν ενοριακόν. Το Δημοτικόν Συμβούλιον προέβη εις την τροποποίησον του Σχεδίου ήτις από παρανόησιν επιτεύχθη από τον κ. Δήμαρχον ότι θα εγίνετο άνευ παρακολουθήσεως. Ούτω και καθυστέρησεν η έγκρισις.
Ο κ. Λεούσης εν συνεχεία εξήτασε τας τρεις πλευράς του ζητήματος: 1) Την αρχαιολογικήν. Εάν ανευρίσκετο δεύτερος Παρθενών έπρεπε οπωσδήποτε να ανεγερθή ο Ναός; Πάντως και εάν δεν ευρέθη Παρθενών τα ευρήματα εις την Αγίαν Τριάδα δεν είναι ασήμαντα. 2) Το θρησκευτικόν αίσθημα. Δεν πρόκειται να ζημιωθή διότι το αίσθημα τούτο αναπτύσσεται όταν ο Ναός εξυπηρετεί τους Χριστιανούς όπως εις τα χωρία και παντού όπου η Εκκλησία ευρίσκεται εις το κέντρον της ενορίας. 3) Είναι το τουριστικόν και πολεοδομικόν περί των οποίων θα ομιλήσουν άλλα μέλη της Επιτροπής Προστασίας αρχαιοτήτων.
Ο κ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ
Ο τ. Δήμαρχος και Πρόεδρος της Επιτροπής προστασίας των αρχαιοτήτων κ. Γρηγ. Θεοχάρης λαβών τον λόγον είπε: Ομοδικούμεν όλοι υπέρ του Πειραιώς και δεν αντιδικούμεν. Παλαιοί και Νέοι Πειραιώτες αγωνιζόμεθα. Έστω και πλανώμενοι οδεύομεν προς τον αυτόν σκοπόν να εξυπηρετήσωμεν την πόλιν.
Ο κ. Θεοχάρης ενετόπισε το θέμα εις τέσσαρα εξεταστέα σημεία: 1) Πολεοδομικόν. Ο Πειραιεύς ασφυκτά εις το κέντρον της πόλεως και του λιμένος. Δικαίως θα έλεγε κανείς ότι δίδει την εντύπωσιν πολεοδομικώς λίθων, πλίνθων και κεράμων… Αφ’ ης εγκρεμίσθη ο Ναός από τας βόμβας ανέκυψε εις όλους μας το ερώτημα: Τι έπρεπε να γίνη; Καμμία Δημοτική Αρχή δεν είχεν αποδεχθή ότι έπρεπε να ανεγερθή ο παλαιός Ναός. Συνέπεσεν απλώς η σημερινή Δημοτική αρχή να αντιμετωπίση το ζήτημα. Αλλά αρκεί να ρίψη κανείς μίαν ματιάν γύρω από την Αγίαν Τριάδα και θα ίδη Τραπέζας, εμπορικά, αγοράν και πουθενά κατοικίαν. 2) Εκκλησιατικόν. Υπάρχει αναρχία και ασυδοσία με την συγκέντρωσιν όλων των Ναών εις το αυτό μέρος, ενώ εις άλλας περιοχάς στερούνται αυτής της ευλογίας. Είναι απαράδεκτον εις ελαχίστην απόστασιν να υπάρχουν τόσοι Ναοί και εις απόστασιν δύο χιλιομέτρων (Αγία Σωτήρα) κανείς. Σ’ όλη αυτή την περιοχή δεν υπάρχουν χριστιανοί; Ποίος έρχεται από τα Καμίνια ή την Λεύκα εις την Αγία Τριάδα; Η Αγία Τριάδα έχει αγαπηθή από ωρισμένους άρχοντας του Τόπου Πουρήδες κλπ. Αλλά οι Εκκλησίες είναι διά το πλήθος των πιστών των οποίων εκτός των άλλων ικανοποιούν ανάγκες (γάμοι, βαπτίσεις, κηδείαι).
Ο κ. Θεοχάρης επιγραμματικώς συνεπλήρωσε: Το ιερόν πνεύμα πρέπει να το δοξάζωμεν και όχι να το ταπεινώνομεν. Οι Ναοί δεν συναγωνίζονται τους ουρανοξύστας. Η Χριστιανική πίστις εξεκίνησε από τας κατακόμβας!
Εν συνεχεία ο κ. Θεοχάρης εξήτασε τα  δύο άλλα σημειά: Το οικονομικόν και το τουριστικόν. Έφερε παράδειγμα τον Άγιο Παντελεήμονα Αθηνών ο οποίος παραμένει ακόμη ημιτελής λόγω ελλείψεως χρημάτων. Δι’ ολίγων ακολούθως εξήτασε τας τουριστικάς προσπαθείας της χώρας μας.
Ο κ. ΠΟΥΡΗΣ
Ο κ. Πουρής επανέλαβε το επιχείρημα των εκκλησιαστικών επιτροπών της Αγίας Τριάδος περί δεξιώσεως εις το Δημαρχείον όταν εθεμελιώθη ο κατερειπωθείς Ναός από ε ι δ ε χ θ ή βομβαρδισμόν τω   ε χ θ ρ ώ ν  τ η ς  π α τ ρ ί δ ο ς  μ α ς! (Σημ. της συντάξ. Και οι Αμερικανοί;). Ανέγνωσεν έγγραφον του κ. Ορλάνδου όστις συναινεί εις την συνέχισιν της ανοικοδομήσεως και εγκρίνει να γίνη δεκτή η ΝΕΑ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΟΣ ΔΙΑ ΤΟΝ ΕΡΓΟΛΑΒΟΝ!
Ο κ. ΠΙΚΙΩΝΗΣ
Ο καθηγητής του Πολυτεχνείου και ανεγνωρισμένος Ευρωπαίος πολεοδόμος ανέλυσεν εν συνεχεία διατί πολεοδομικώς δεν πρέπει να είναι μεγάλος Ναός. Η αξία και η σύγκρισις ετόνισε δεν γίνεται με τον όγκον. Έφερε ως παράδειγμα: Εάν εδώ επάνω εις τα βήμα υπάρχει ένα βάζο αξίας, διά να διασωθή δεν θα διαστάσωμεν να γκρεμίσωμεν το κτίριον!
Ο κ. Πικιώνης ανεκοίνωσεν ότι κατά την άποψιν της πολεοδομικής υπηρεσίας του υπουργείου Οικισμού έπρεπε να απελευθερωθή ο χώρος της Αγίας Τριάδος. Κατά τον Σολωμόν, κατέληξεν ο κ. Πικιώνης, πρώτα ο νους συλλαμβάνει και έπειτα η καρδιά…
Κατά τον καθηγητήν κ. Πικιώνην το θέμα πρέπει να εξετασθή από ειδικούς και προς τούτο επρότεινε να σχηματισθή επιτροπή από εκπροσώπους των υπουργείων Παιδείας, Οικισμού, Αρχαιολόγους, καθηγητάς του Πολυτεχνείου και Πανεπιστημίου, εκπροσώπους του Τεχνικού Επιμελητηρίου και των συλλόγων αρχιτεκτόνων.
Ο κ. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Ως επιστήμων βεβαιώ ότι τα ευρεθέντα ανήκουν εις μίαν εκ των πέντε στοών της Αρχαίας Αγοράς και είναι τα μόνα από τα οποία δυνάμεθα να αρχίσωμεν την μελέτην και ανάδειξιν των αρχαιοτήτων Πειραιώς. Είμεθα υπεύθυνοι έναντι της διεθνούς επιστήμης και διά τούτο δεν θα παύσωμεν ν’ αγωνιζόμεθα. Η προσκόμισις βεβαιώσεων και εγγράφων δεν αποτελούν υπεύθυνον γνώμην επιστημονικήν.
 
Εις το σημείον τούτο από την πλευράν των συγκεντρωμένων επιτρόπων της Αγίας Τριάδος εντείνεται τόσον ο θόρυβος και ο προεδρεύων Μακαριότατος αναγκάζεται να τους παρατηρήση: Η Α γ ί α  Τ ρ ι ά ς  μ ά ς   

π α ρ α κ ο λ ο υ θ ε ί  κ α ι  θ α  κ α λ ύ π τ η  τ ο  π ρ ο σ ω π ό ν  τ η ς !

Προς στιγμήν επικρατεί ησυχία και συνεχίζει ο κ. Παπαγιαννόπουλος δίδων εξηγήσεις ως προς την συγκρότησιν των αρχαιολογικών επιτροπών αι οποίαι αποτελούνται και από μη επιστήμονας αρχαιολόγους. Είναι γεγονός ότι ερρίφθησαν πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα.

Εις το σημείον αυτό ο κ. Πουρής, εγείρεται εκ της θέσεώς του και πλησιάζει εκνευρισμένος τον ομιλητήν ζητών διευκρινίσεις ως προς την κατηγορίαν ότι κατεστράφησαν αρχαιολογικά ευρήματα, ενώ επρόκειτο διά πέτρας!

Ο κ. Παπαγιαννόπουλος εις απάντησιν αναφέρεται εις την προσκόμισιν υπό του εφόρου αρχαιοτήτων κ. Παπαδημητρίου σημαντικού ευρήματος εις τα μπάζα τα οποία ήσαν έτοιμα να ριφθούν εις την θάλασσαν!
Την αυτήν στιγμήν ο κ. Κωστέας εμφανίζει φωτογραφίας με τα ευρήματα τα οποία κατεστράφησαν.
Προ των αδιαψεύστων αυτών στοιχείων τα οποία δημιουργούν και ποινικάς ευθύνας κατά του εργολάβου και των εργατών οι Εκκλησιαστικοί Επίτροποι περιήλθον εις κατάστασιν εκτός εαυτών και εις ένδειξιν διαμαρτυρίας (!) απεχώρησαν τρεις τέσσαρες εξ αυτών υπό την κατάπληξιν πάντων.
Η στάσις των αύτη εκρίθη αυστηρότατα υφ’ όλων των παρισταμένων διότι εχαρακτηρίσθη ασέβεια προς τον Αρχιεπίσκοπον, όστις εν ταραχή αφού ηυχαρίστησε τους συσκεπτομένους απεχώρησε της αιθούσης.

Από πολύπτυχο φωτογραφιών του 1971 επί δημαρχίας Αριστείδου Σκυλίτση: «Κάθε χρόνος και ένας καλλίτερος Πειραιάς». Βρίσκεται στην συλλογή μου.


Τέλος παραθέτω ένα άρθρο του Ιωάννη Μητρόπουλου (υποστηριχτή της ιδέας μιας μεγάλης εκκλησίας) που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ, σε τρεις συνέχειες  στις 31.5.1957, 1.6.1957 και 4.6.1957.
ΑΠΟΨΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΕΠΙΜΑΧΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ
Δημοσιεύομεν σήμερον το πρώτον εκ σειράς τριών άρθρων, τα οποία μας απέστειλεν ο έγκριτος δικηγόρος και πολιτευτής Πειραιώς κ. Ιω. Μητρόπουλος, διά των οποίων εκφράζονται αι απόψεις του, σχετικώς με το θέμα της Αγίας Τριάδος.
Α΄.
Προ ημερών εγένετο μία συγκέντρωσις εις το φουαγιέ του Δημοτικού μας Θεάτρου, με μοναδικόν θέμα την ανοικοδόμησιν του Μητροπολιτικού ναού της πόλεώς μας.
Ατυχώς, η συγκέντρωσις αυτή – η ευρεία σύσκεψις, καθώς ωνομάσθη από τον Πειραϊκόν τύπον    κατ’ ουδέν εξυπηρέτησε το θέμα.
Και παρ’ όλην την φωτεινήν και γαληνιαίαν αίγλην, που προσέδιδεν εις την συγκέντρωσιν η συμπαράστασις του υπάτου Ιεράρχου Αθηνών και πάσης Ελλάδος, κατοίκου δε της πόλεώς μας, κ. Δωροθέου, ούτε φωτειναί σκέψεις, ούτε γαληνιαίαι κρίσεις, κατά το πλείστον, ηκούσθησαν από τους περισσοτέρους ομιλητάς.
Εξ άλλου, διεπιστώθη εκ τινων ομιλιών, ότι δεν επρόκειτο περί συσκέψεως, με πρόθεσιν αλληλοδιαφωτίσεως, αλλά περί δημοσίας συναντήσεως, με διάθεσιν αντιδικίας. Έτσι, το αποτέλεσμα μοιραίως υπήρξεν αρνητικόν.
Εφ’ όσον, όμως, αι τοιαύται συσκέψεις εις ουδέν άγουν, υποχρέωσιν έχει ο Πειραϊκός τύπος να διαθέση τας στήλας του, αφού, μάλιστα, και αθηναϊκαί εφημερίδες ήρχισαν να ασχολούνται με το σοβαρόν αυτό θέμα. Και είνε καιρός πλέον όλοι να ενδιαφερθώμεν. Έχουν κλείσει εφέτος 13 ολόκληρα χρόνια από της αποφράδος ημέρας του Ιανουαρίου 1944, κατά την οποίαν ο πάνσεπτος Μητροπολιτικός μας ναός της Αγίας Τριάδος εδέχθη τας βόμβας φίλων και συμμάχων.
Και η ολοσχερής καταστροφή του μέσα εις την κόλασιν της ημέρας εκείνης, υπήρξεν, όχι μόνον απώλεια, αλλά και σύμβολον αγώνος∙ έτι δε και δίδαγμα προβαδίσματος της Θείας Ηγεσίας εις την θυσίαν.
Πλην, επί τόσα χρόνια, ουδείς αρμόδιος συνεκινήθη από το θέαμα των κτιριακών λειψάνων της Αγίας Τριάδος. Ούτε οι διαχειρισθέντες τον ειδικόν έρανον εν τω εξωτερικώ υπέρ αναστηλώσεως των καταστραφέντων κατά τον πόλεμον ναών της Ελλάδος. Ούτε το Κράτος. Αλλ’ ούτε και η Δημοτική μας αρχή. Εν τούτοις, το γεγονός της καταστροφής της Μητροπόλεώς μας, όχι από εχθρούς, αλλά από φίλους συμπολεμιστάς, θα ηδύνατο, με γόνιμον νουν και εις δυναμικάς χείρας, να αποτελέση σπουδαίον όπλον και μέγα επιχείρημα, διά να κινηθή το ειδικόν ενδιαφέρον των Συμμάχων, οι οποίοι, ακουσίως και εν ονόματι του κοινού αγώνος της Ελευθερίας, κατέστρεψαν τον ναόν μας.
Και του γεγονότος τούτου η κατάλληλος προβολή και αξιοποίησις ήτο και είνε έργον, κυρίως, του Δήμου μας. Και ερωτώ: Τι έπραξεν ο Δήμος επ’ αυτού; Δυστυχώς ΟΥΔΕΝ. Όλοι οι Δήμαρχοί μας, από της απελευθερώσεως και μέχρι σήμερον, δηλαδή επί 13 ολόκληρα χρόνια, ηνείχοντο το θλιβερόν, ανίερον και αντικοινωνικόν θέαμα των ερειπίων της Αγίας Τριάδος, εμπρός εις τα όμματα όλων των Πειραιωτών και ξένων, αλλά και των εκάστοτε κατά τας τελετάς παρελαυνόντων επισήμων του Βασιλέως, της κυβερνήσεως και όλων των εκκλησιαστικών, πολιτικών και στρατιωτικών αρχών: Και θα τα ηνείχοντο τις είδε επί πόσον χρόνον ακόμη.
Εξ άλλου, άπαντες ούτοι ηγνόησαν το πολεοδομικόν θέμα της πόλεώς μας, οξύτατον, εν τούτοις, εις σπουδαία και από εμπορικής και από βιομηχανικής και από αστικής πλευράς σημεία. Και αφήκαν να χαθούν ευκαιρίαι δημιουργηθείσαι εκ των βομβαρδισμών και ευνοούσαι τηνμερικήν έστω εφαρμογήν δύο περισπουδάστων ειδικών μελετών επί περιόδων δημαρχίας Στρατήγη. Περιέργως, η σημερινή δημοτική αρχή, άμα ως αντελήφθη, ότι, χάρις εις την ιδιωτικήν πρωτοβουλίαν και εις την θαυμασίαν πίστιν των Πειραιωτών, με πρωτοπόρους το άξιον εκκλησιαστικόν Συμβούλιον της Αγίας Τριάδος και την επιτροπήν ανεγέρσεως του ναού, με επί κεφαλής τον επιφανή Πειραιώτην κ. Μιλτ. Πουρήν, θεμελιούται ο νέος Καθεδρικός ναός επί των ερειπίων του παλαιού, ενεθυμήθη και μόνον τότε το πολεοδομικόν θέμα και την αμφίβολον αντιαισθητικήν επί τινα έτη εκκρεμότητα της κατασκευής και έσπευσε και τροποποίησιν του σχεδίου να προτείνη και δικαστικήν παρεμπόδισιν της ανεγέρσεως του ναού να προκαλέση.
Ανεξαρτήτως, όμως, των τοιούτων διαπιστώσεων, διατυπουμένων από δικαιολογημένην ελεγκτικήν και συγκριτικήν υποχρέωσιν και από το εύλογον παράπονον κάθε πειραϊκής ψυχής, οφείλομεν όλοι να συγκρατήσωμεν την ψυχραιμίαν μας και με αντικειμενικότητα να συζητήσωμεν τα επιχειρήματα και της δημοτικής αρχής και των άλλων συμπολιτών μας, οι οποίοι άπαντες, όπως πιστεύω, με καλήν πίστιν, εξέθηκαν τας απόψεις των, κατά την τελευταίαν σύσκεψιν του Δημοτικού Θεάτρου.
Ιδιαιτέρως σημειώ την ομιλίαν του κ. Θεοχάρη, ο οποίος προσεπάθησε να εμφανίση το θέμα από τέσσαρας βασικάς, ως υπεστήριξε, πλευράς. Επί των τεσσάρων τούτων πλευρών, εις τας οποίας θα προστεθή και μία άλλη, όχι πέμπτη, αλλά ΠΡΩΤΗ, θα συνεχίσω εις το επόμενον φύλλον.
B΄.
Συμφωνώ ότι το θέμα της ανεγέρσεως του Καθεδρικού μας ναού εμφανίζει τας τέσσαρας πλευράς, που έθιξεν ο αγαπητός μου κ. Θεοχάρης.
Την πολεοδομικήν, την εκκλησιαστικήν (γάμοι, βαπτίσεις, κηδείαι, πιστοποιητικά), την αρχαιολογικήν και την οικονομικήν. Πλην, όμως, των πλευρών τούτων, νομίζω, ότι υπάρχει και μία άλλη. Μία άλλη πρωταρχική πλευρά, υπέρ πάσαν άλλην.
Μία πλευρά, την οποίαν εσεβάσθησαν οι αιώνες και όλα τα χριστιανικά κράτη. Μία πλευρά, η οποία εδημιούργησε παράδοσιν και της οποίας απτά δείγματα προβάλλουν όλαι αι χριστιανικαί πόλεις, που έτυχε να ίδουν τους ναούς των και, μάλιστα, τους Καθεδρικούς, να καταρρέουν είτε από βομβαρδισμούς εν εποχαίς κατοχών ή κοινωνικοθρησκευτικών αναστατώσεων ή κατόπιν σεισμών και θεομηνιών. Αυτήν την βασικήν, την πρωταρχικήν πλευράν, την βλέπομεν παντού: Εις την Ελλάδα, εις την χριστιανικήν Ευρώπην και εις αυτήν την αντιχριστιανικήν Τουρκίαν.
Η πλευρά αυτή είνε η ΠΙΣΤΙΣ αυτό το θείον δώρον που επιδιώκει να αποκτήση κάθε πνευματικός άνθρωπος, διά να διαλύση τας βασανιστικάς αμφιβολίας – συμφυείς με την Γνώσιν – και διά να λυτρωθή τελικώς. Και η πίστις, απόκτημα του χριστιανικού κόσμου και ολοκλήρου του ελληνικού λαού από την ΠΑΡΑΔΟΣΙΝ και δυσπόρθητον οχυρόν, που έχει ανεγείρει ακατάλυτα η Ομορφιά, η Αγάπη και η Ανθρωπιά της Χριστιανικής θρησκείας, αξιοί να βλέπη να ανεγείρεται, να αναστηλώνεται κάθε Οίκος του Θεού, που έτυχε από οιονδήποτε λόγον και ιδίως από πολέμους και από βανδάλους να πίπτη. Εκεί, εις την ιδίαν θέσιν, η Πίστις αξιοί την επανόρθωσιν και τον θρίαμβον της Εκκλησίας. Και είνε ανάγκη θρησκευτική, ανάγκη κοινωνική, ιδία από τας σημερινάς γνωστάς ρευστάς συνθήκας, να υψώνεται η τοιαύτη επανόρθωσις και ως συμβολισμός διά την τόνωσιν του ηθικού της πίστεως του λαού μας.
Αυτός είνε ο λόγος, αυτή είνε η πρωταρχική πλευρά, που ήγαγε τους Πειραιώτας να αναστηλώσουν τον ναόν του Αγίου Σπυρίδωνος, όταν ούτος κατεστράφη εκ βομβαρδισμού τω 1827 και όταν, αργότερον, ανηγέρθη μεγαλύτερος ο νυν σωζόμενος. Και ο ίδιος λόγος συνέτρεξε διά τον ναόν του Αγίου Διονυσίου.
Οι ναοί εκεί που πίπτουν, εκεί και ανεγείρονται. Είναι επιταγή και θέλημα του Θεού και της Πίστεως.
Και εις την περίπτωσίν μας και θέλημα των Πειραιωτών, να επανίδουν ανοικοδομούμενον τον πρώτον μεταξύ των βομβόπληκτον, την Αγία Τριάδα, εις την ιδίαν θέσιν, όπου αρχικώς κατά το έτος 1840 εθεμελιώθη, όπου κατά το έτος 1845 επερατώθη και ενεκαινιάσθη και όπου επί μίαν ολόκληρον 100ετίαν εχρησιμοποιήθη ως Μητρόπολις και Καθεδρικός ναός, με ωρισμένην τοπικήν περιφέρειαν, συμφώνως τω νόμω 2200)1940.
Επί μίαν ολόκληρον 100ετίαν ο ναός της Αγίας Τριάδος, λόγω της παραλιμενίου θέσεώς του, υπήρξεν, αληθώς, τηλαυγής χριστιανικός φάρος και λάμπον σύμβολον πίστεως, αγάπης και γαλήνης δι’ ευρύτερα και πέραν των ενοριακών και πειραϊκών έτι ορίων πλήθη πιστών ταξιδιωτών.
Εξ άλλου και η εν πληθούση αγορά ύπαρξις Οίκου του Θεού προσέδιδεν εις τον ναόν πανχριστιανικόν χαρακτήρα και χριστιανικήν ωφελιμότητα, όχι μόνον κατά τας καθιερωμένας τελετουργίας, αλλά και ανά πάσαν στιγμήν, εις πάντα διαβάτην χριστιανόν παρωθούμενον ψυχικώς, όπως έλθη εις επαφήν με το θείον και με κατάνυξιν ζητήση γαλήνην και δύναμιν εις τον σκληρόν αγώνα της ζωής.
Υπό τοιαύτας συνθήκας, ο ναός είχε προσλάβει, όχι μόνον τελετουργικήν και ευρυτέραν θρησκευτικήν αξίαν, αλλά και πολύτιμον, υπό τας γνωστάς συνθήκας των τελευταίων χρόνων, κοινωνικήν αποστολήν, διακηρύσσων ανά παν βήμα προς τους ενορίτας του, προς τους ταξιδιώτας και προς τους πολυπληθείς διαβάτας την Αγάπην και την Ζείδωρον Γαλήνην, με την παρήγορον θείαν ρήσιν, την διασωθείσαν και μετά τον βομβαρδισμόν, επί της προμετοπίδος του: «Δεύτε οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι Καγώ αναπαύσω υμάς».
Ιδού, λοιπόν, διατί είπον εν αρχή, ότι υπέρ τας τέσσαρας πλευράς του θέματος της επαναστηλώσεως της Αγίας Τριάδος, υπάρχει η πρωταρχική πλευρά της πίστεως, της χριστιανικής επιταγής και της κοινωνικής σκοπιμότητος, η οποία, ατυχώς, δεν ετέθη επί τάπητος κατά την προ ημερών «ευρείαν σύσκεψιν». Εν τούτοις, αυτή η πλευρά υπήρξεν ο λόγος, διά τον οποίον και εν Γερμανία και εν Γαλλία και εν Αγγλία και εις όλην την χριστιανικήν Ευρώπην, άπαντες οι πληγέντες εκ των βομβαρδισμών του τελευταίου πολέμου ναοί, αμέσως μετά την κατάπαυσιν του πυρός, αποκατεστάθησαν εις την ιδίαν των θέσιν, διά να διαλαλούν εις το διηνεκές, ότι οι Οίκοι του Θεού ίστανται ασάλευτοι.
Αλλά και εις την Ελλάδα, η ιδία πλευρά υπήρξεν ο λόγος της αναστηλώσεως των χ ι λ ί ω ν κατά τον πόλεμον 1940 – 1944 και κατά τον συμμοριτοπόλεμον ερειπωθεισών εκκλησιών. Και η αναστήλωσις αυτή ορθώς εθεωρήθη ως έργον γενικωτέρας ανασυγκροτήσεως ηθικώς και ψυχικώς – εναμίλλου προς την υλικήν ανοικοδόμησιν.  
Δεν είνε, λοιπόν, το θέμα ανοικοδομήσεως ενός ναού εις την ίδιαν θέσιν του, με την οποίαν ούτος συνεδέθη επί 113 χρόνια, απλή συναισθηματική ανάγκη, όπως έγραψε σχετικώς το αθηναϊκόν «Έθνος». Είνε πίστις, είνε παράδοσις, είνε κοινωνική σκοπιμότης. Άλλως τε, ευτυχώς διά την ανθρωπότητα, ο ρεαλισμός ή μάλλον ο υλισμός και πλέον συγκεκριμένα, ο ιστορικός υλισμός, ο οποίος τα πάντα εξηγεί υπό το πρίσμα του υλικού συμφέροντος και ως φαινόμενα οικονομικά, δεν ηδυνήθη και δεν θα δυνηθή ποτέ, όπως είπεν ο μέγας σοσιαλιστής Ζωρές, να εκριζώση από την ανθρωπίνην καρδίαν τα ευγενή αισθήματα, όπως είνε η Αγάπη, ο Οίκτος, η Πίστις, η Ελπίς, η Θρησκεία, η Παράδοσις, η Γαλήνη και τόσα άλλα, τα οποία αποτελούν τα θεμέλια και τα κίνητρα κάθε ωραίου έργου.
Χωρίς τον φόβον να εκληφθούν αι ανωτέρω απόψεις μου ως «θρησκόληπτοι», πράγμα τελείως ξένον προς εμέ, και χωρίς πάθος της αντιδικίας, θα συνεχίσω εις το επόμενον φύλλον τον έλεγχον των επιχειρημάτων των τεσσάρων πλευρών.
Γ΄.
ΤΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΝ: Η πλευρά αυτή στερείται σοβαρότητος. Συνωστισμός εκκλησιών, ως υπεστηρίχθη, ασφαλώς, ούτε εις το παρελθόν υπήρξεν, ούτε εις το μέλλον θα υπάρξη. Αι ενοριακαί περιφέρειαι και της Αγίας Τριάδος και του Αγίου Σπυρίδωνος παραμένουν αμετάβλητοι. Και εις αυτούς και εις άλλους ναούς έτι πλέον παρακειμένους, όπως οι εις μίαν σχεδόν περιοχήν των Αθηνών 10 εν όλω ναοί, Αγίων Θεοδώρων, Χρυσοσπηλαιωτίσσης, Αγίας Ειρήνης, Αγίας Κυριακής, Ρόμβης, Μοναστηρακίου, Παναγίας Χριστού, Φιλοθέης και Μητροπόλεως και εις αυτούς έτι τους στερουμένους πέριξ χώρου και ευρισκομένους εν επαφή με οικοδομήματα και με μόνην πρόσοψιν το πεζοδρόμιον, ουχί ευρείας οδού, όπως τοιούτοι υπάρχουν πλήστοι και εν Αθήναις και εν Πειραιεί, ουδέποτε παρετηρήθη συνωστισμός και συμφόρησις κυκλοφορίας εκ της τελέσεως μυστηρίων ή εκ της αιτήσεως ενός πιστοποιητικού.
Εάν άλλη περιοχή της πόλεώς μας έχη ανάγκην ναού, η ανάγκη αυτή δεν δικαιολογεί την μετάθεσιν του Καθεδρικού μας ναού, δίκην δημοδιδασκάλου μετετιτεθεμένου τήδε κακείσε. Και ομιλώ περί μεταθέσεως, διότι και σήμερον εισέτι υφίσταται νόμω ο ναός με την ενορίαν του.
Δυνατόν ούτος εκ του βομβαρδισμού να έπεσε και να απώλεσε το Καθεδρικόν προνόμιόν του, αλλ’ η Πίστις του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου επέτυχε να τον διατηρήση, έστω και διά προχείρου στέγης, ως ενοριακόν ναόν, συμφώνως τω νόμω 2200)1940. Θέμα, συνεπώς, εκκλησιαστικόν - τυπολογικόν, ως υπεστηρίχθη, δεν υφίσταται.
ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΝ: Ακολουθών την σειράν προβολής των τεσσάρων πλευρών του θέματος υπό του κ. Θεοχάρη, σημειώ το αρχαιολογικόν, ως τρίτον. Και ομολογώ, ότι η προβολή τούτου με συγκινεί ιδιαιτέρως. Ασφαλώς, εάν δεν εμεσολάβει η σκαπάνη διά τα θεμέλια της νέας Αγίας Τριάδος, τοιούτον ζήτημα δεν θα υπήρχε∙ διότι ή θα συνεχίζετο, τις οίδε, επί πόσα έτη ακόμη η ανίερος ασχημία των ερειπίων ή θα έχανε τον κοινόχρηστον χαρακτήρα ο χώρος χάριν οργανισμού τινός ή Τραπέζης ή χάριν κατασκευής παραγκών, ή, όπερ περισσότερον ανεκτόν, θα μετεβάλετο εις πλατείαν θάπτουσαν διά παντός παν αρχαιολογικόν ενδιαφέρον.
Είνε αληθές, ότι η ελληνική γη κρύπτει αρχαιολογικούς θησαυρούς και ασφαλώς ορθώς ελέχθη ότι η καταστροφή και περιφρόνησις προς αρχαιολογικά ευρήματα και δη μείζονος σημασίας, αποτελεί έγκλημα. Ευτυχώς, ότι την ανέγερσιν της Αγίας Τριάδος έχουν αναλάβει Πειραιώται άριστοι, από πάσης απόψεως, και μάλιστα από απόψεως πνευματικής συγκροτήσεως. Και συνέπεια τούτου υπήρξε το γεγονός, ότι άμα ως κατά την εκσκαφήν των θεμελίων απακαλύφθησαν αρχαιολογικής αξίας ευρήματα, μαρτυρούντα την ύπαρξιν τείχους και αγοράς εμπορίου, οι επί της ανεγέρσεως διέκοψαν τας εργασίας και αμέσως αφού διεφύλαξαν τα ευρήματα, ειδοποίησαν περί τούτου το αρμόδιον υπουργείον, του οποίου το ειδικόν Αρχαιολογικόν Συμβούλιον, μετά ενδελεχή μελέτην, υπέδειξεν ωρισμένας τροποποιήσεις εις το αρχικόν σχέδιον του ναού.
Αι τροποποιήσεις αύται εγένοντο δεκταί και έκτοτε, βάσει αυτών και με γνώμονα την ευλάβειαν της αρχαιολογικής πλευράς, επανήρχισαν και συνεχίζονται αι εργασίαι ανεγέρσεως, υπό την συνεχή παρακολούθησιν εκπροσώπου της αρχαιολογικής υπηρεσίας. Προεβλέφθη, μάλιστα, και το δυνατόν εκτελέσεως ανασκαφών εις τον παρακείμενον προς την μεσημβρινήν πλευράν του ναού χώρον και η κατασκευή ειδικού υπογείου διαφυλάξεως των ευρημάτων κατά το πρότυπον του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης.
Κατά του ειδικούς, δεν αναμένονται καλλιτεχνήματα γλυπτικά κλπ., αλλά μέρος τείχους διήκοντος από το Τελωνείον μέχρι Καμινίων και αρχαία μαγαζεία.
Εκ τούτων καταφαίνεται, ότι εν τη εκτελέσει της ανεγέρσεως της Αγίας Τριάδος, η αρχαιολογική πλευρά, όχι μόνον δεν ηγνοήθη, αλλά κατησφαλίσθη κατά τον πλέον ευλαβή και επίσημον τρόπον. Και ειδικώτερον αύτη εθεραπεύθη και ανήλθεν εις το φως, χάρις εις την σκαπάνην του ναού, που εκινήθη από αξίους Πειραιώτας και Χριστιανούς και όχι από αρχαιολόγους ή από τον Δήμον.
ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΝ: Δεν γνωρίζω, αν αισθητικώς είνε προτιμοτέρα η επί 13 χρόνια και ασφαλώς και επί πολύ περισσότερον αθλία εμφάνισις των ερειπίων ενός ναού εις το κεντρικώτερον σημείον της πόλεώς μας, από το «γιαπί» του ιδίου ναού.
Δεν διστάζω, όμως, να προτιμήσω το «γιαπί», που σημαίνει άνοδον, έργον, πρόοδον και πολιτισμόν, από τα ερείπια που διαλαλούν πτώσιν, εγκατάλειψιν, αθλιότητα και έλλειψιν πολιτισμού.
Δεν έχω υπ’ όψιν μου, ποίαν περίπτωσιν εσκέφθη ο κ. Θεοχάρης, διά να χαρίση 40, 50 ή 100 χρόνια ζωήν εις το «γιαπί» της Αγίας Τριάδος. Αν, όμως ούτος ενεθυμήθη τον Άγιον Παντελεήμονα των Αθηνών ή τον Άγιον Ανδρέα των Πατρών. Δεν εσκέφθη επιτυχώς. Διότι αι περιπτώσεις των δύο τούτων ναών είναι τελείως ξέναι προς την ιδικήν μας περίπτωσιν. Διά την Αγίαν Τριάδα οι οιωνοί είναι άριστοι και όσον αφορά την εντός ολίγου χρόνου, με τα υπάρχοντα κεφάλαια, υπερπήδησιν του σταδίου του «γιαπιού», και όσον αφορά την συνέχισιν εξευρέσεως τοιούτων, αλλά και όσον αφορά την άψογον διαχείρισιν αυτών. Άλλως τε, δι’ ουδέναν πειραϊκόν ναόν εχρειάσθησαν 40, 50 και 100 χρόνια κατασκευής. Ειδικώτερον δε η Αγία Τριάς, θεμελιωθείσα αρχικώς το 1840, επερατώθη εντός 4 ετών, καίτοι η εποχή εκείνη εμειονέκτει κατά πολύ της σημερινής απόψεως οικονομικών, αλλά και τεχνικών μέσων.
Εξ άλλου, αν τυχόν επεκράτει η περί πολυετούς «γιαπιού» αντίληψις, ουδείς ναός θα ανεγείρετο και μάλισταν όταν δεν υπάρχουν κεφάλαια, ούτε θετικαί προβλέψεις πόρων. Και συνήθως αυτό συμβαίνει, διότι εις την ανέγερσιν των ναών, κάθε ναού, δεν συντρέχουν πάντοτε οι αυστηρώς καταρτιζόμενοι προϋπολογισμοί επί έργων ιδιωτικών ή δημοσίων ή δημοτικών, με απόλυτον εκ των προτέρων χρονικήν πρόβλεψιν και διάθεσιν των αναγκαίων κεφαλαίων. Των περισσοτέρων ναών, ως γνωστόν, η κατασκευή ήρχισε με μόνα κεφάλαια τον οβολόν και την υπομονητικήν πίστην των χριστιανών. Και κλασσικόν παράδειγμα τοιαύτης πίστεως θα προβάλη πάντοτε η κατασκευή ενός ναού εις την χριστιανικήν Ευρώπην. Του περιφήμου ναού της Μητροπόλεως της Κολωνίας, διά την ανέγερσιν του οποίου εχρειάσθησαν 600 χρόνια!  Ήρχισεν η κατασκευή του τω 1248, οπότε κατεστράφη εκ πυρκαϊάς, ο προϋπάρξας, και επερατώθη τω 1880 με εράνους. Και παρ’ όλας τας αντιδράσεις και ωρισμένων «φιλελευθέρων», που απεκάλουν τον παραρρήνειον ναόν αυτόν ως «εκκλησιαστικόν σωβινισμόν» και παρ’ όλους τους φανατικούς στίχους του Χάϊνε στο ποίημά του της «Γερμανίας» εις το οποίον τα βάζει με τον ναόν της Κολωνίας και καταλήγει με πείσμα «δεν θα τελειώση η Μητρόπολίς σας! Όχι!... Ποτέ δεν θα τελειώση», αλλά και παρ’ όλας τας, ως λέγει ο θρύλος, αντιθέτους απειλητικάς προβλέψεις του Σατανά, ο ναός ανηγέρθη! Εις πείσμα και του Διαβόλου και του Ποιητού.
Ευτυχώς, διά την Αγίαν Τριάδα, επαναλαμβάνομεν, οι οιωνοί είνε άριστοι. Με τα χρήματα που υπάρχουν. Με τα χρήματα τα οποία ασφαλώς θα προσφέρωνται συν τη προόδω του έργου: Με πόρους που προβλέπουν οι νόμοι. Και με την συμπαράστασιν της κεφαλής της Εκκλησίας μας και της κυβερνήσεως και ιδιαιτέρως του εκλεκτού, δυναμικού και κατ’ εξοχήν δονουμένου από πίστιν εις τα ιδανικά του μέλους αυτής και βουλευτού Πειραιώς οι Πειραιώται δεν θα χρειασθούν το παράδειγμα της Κολωνίας, αλλ’ ούτε και του αγ. Παντελεήμονος Αθηνών. Ούτε θα χρειασθούν πολλά έτη, διά να διαψεύσουν τελικά τους αντιλέγοντας σήμερον.
Είμαι βέβαιος, ότι πολύ ταχύτερον από όσον υπολογίζεται, η Αγία Τριάς, ο νέος Καθεδρικός ναός μας, θα αναστηλωθή, διά να συνεχίση την ιστορικήν υπεραιωνόβιον πορείαν του.



 
Εντοιχισμένες επιγραφές στην πρόσοψη της Αγίας Τριάδος.  Ημερομηνία λήψης, 7.6.2017, ώρα 12.43, 12.44, 12.45.




ΣΧΟΛΙΑ

*Εδώ θα μπορούσαμε να γράψουμε πολλά αλλά τα κείμενα πήραν πολλή έκταση.
Ό,τι συνέβη τότε δεν μπορεί να κριθεί στις μέρες μας. Ο Πειραιάς τελικά στο εκτεταμένο παραλιακό μέτωπο του κεντρικού λιμένα του έχει πέντε εκκλησίες, την Ζωοδόχο Πηγή, τον Άγιο Νικόλαο (με έναν ακόμα ναΐσκο απέναντί του), τον Άγιο Σπυρίδωνα, την Αγία Τριάδα και τον Άγιο Διονύσιο.   
*Στο ΦΕΚ, τεύχος Β΄ 680/ 6.03.2017, σελ. 5782-5783, δημοσιεύτηκε η 439/ 337 απόφαση της 9.2.2017 της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος με θέμα «Καθορισμός Καθεδρικού, Μητροπολιτικού Ιερού Ναού, ως και Ιερού Ναού του Πολιούχου της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς».

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Έχουσα υπ’ όψει:
1. τα άρθρα 1 παρ. 4, 29 παρ. 2 και 36 του ν. 590/1977
«Περί Καταστατικού Χάρτου της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
2. την υπ’ αριθμ. 99/26.1.2017 πρότασιν του Σεβασμιω-
τάτου Μητροπολίτου Πειραιώς Σεραφείμ,
3. το γεγονός ότι εκ της παρούσης Αποφάσεως δεν
προκαλείται δαπάνη εις βάρος του προϋπολογισμού του
νομικού προσώπου της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς ή
εις βάρος του Δημοσίου και
4. την από 9.2.2017 απόφασιν της Διαρκούς Ιεράς Συ-
νόδου, καθορίζει:
α. ως Καθεδρικόν ναόν, τον Προσκυνηματικόν Ιερόν
Ναόν Αγίας Τριάδος Πειραιώς, του προσκυνηματικού
χαρακτήρος αυτού μη αλλοιουμένου,
β. ως Μητροπολιτικόν ναόν, τον Προσκυνηματικόν
Ιερόν Ναόν Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Πειραιώς,
του προσκυνηματικού χαρακτήρος αυτού μη αλλοιου-
μένου και
γ. ως ναός του Πολιούχου Πειραιώς, Αγίου Σπυρίδω-
νος, παραμένει ο Ιερός Ενοριακός Ναός Αγίου Σπυρί-
δωνος Πειραιώς, του ενοριακού χαρακτήρος αυτού μη
αλλοιουμένου.
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της
Κυβερνήσεως.
Αθήνα, 9 Φεβρουαρίου 2017
Ο Πρόεδρος
† Ο Αθηνών ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ






Κυριακή, 23 Απριλίου 2017

Περί θεάτρου Ζέας και ειδικά περί γυμναστηρίου Πειραϊκού Συνδέσμου.


                                                                           Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης.

Όσο και να εξελίσσεται η ανθρώπινη δραστηριότητα και να θεωρούμε ότι όλα αυτά που γίνονται είναι νεωτερισμός, υπάρχουν δράσεις που επαναλαμβάνονται, αφού πολλές από εκείνες έχουν πραγματοποιηθεί πριν από χρόνια και με τον καιρό ξεχαστεί από την μνήμη. 
Το ΚΑΣ απεφάσισε τον Νοέμβριο του 2016 να εγκρίνει την τοποθέτηση μεταλλικής συναρμολογούμενης κατασκευής πάνω από τα ίχνη - λαξεύματα του αρχαίου Θεάτρου Ζέας. Έτσι κάποια στιγμή θα ξεκινήσουν εργασίες επανανάδειξής του, όμως δεν είναι η πρώτη φορά που καλύφθηκε από μέταλλα ξύλα και πλαστικά καθίσματα με σκοπό την χρήση του για αρχαίες θεατρικές και σύγχρονες μουσικοχορευτικές παραστάσεις (μην ξεχνάμε την Δόρα Στράτου). Επίσης η ιδέα ανοίγματος και λειτουργίας του χώρου του για μουσική ή καλλιτεχνική εκδήλωση σε μια καλοκαιριάτικη πανσέληνο δεν είναι καινούργια.
  
Το Μάρτιο του 1957 έγινε στην αίθουσα του Μουσείου Πειραιώς, μετά από πρόσκληση και υπό την προεδρία του Γρηγόρη Θεοχάρη, προέδρου της Φ.Σ.Π. και για μικρό διάστημα Δημάρχου Πειραιώς, η δεύτερη σύσκεψη της Επιτροπής αξιοποιήσεως και προστασίας των αρχαιοτήτων και λοιπών ιστορικών μνημείων της πόλης μας. Ακολούθησαν κι άλλες τέτοιες επαφές. Στις συγκεντρώσεις παρίσταντο ο βουλευτής Γεώργιος Ανδριανόπουλος, 
ο καθηγητής Πολυτεχνείου Δημήτρης Πικιώνης, ο Έφορος Αρχαιοτήτων Αττικής Ιωάννης Παπαδημητρίου, οι αρχαιολόγοι Ανδρέας Παπαγιαννόπουλος - Παλαιός και η δεσποινίς  Έλλη Ι. Λυκούρη, ο πρόεδρος των Γηγενών Πειραιώς Κρίτων Δηλαβέρης, ο πρόεδρος του Πειραϊκού Συνδέσμου Ι. Μάγκος, ο επιθεωρητής μέσης εκπαιδεύσεως φιλόλογος γυμνασιάρχης Ρηγόπουλος, ο πρόεδρος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Δήμου Πειραιώς Νικηφόρος Βρεττάκος, ο ιστορικός Ιωάννης Μελετόπουλος, ο Αργύρης Κωστέας από τον σύλλογο 
Ο ΠΛΑΤΩΝ και άλλοι. Η επιτροπή, αφού απέκτησε μέλη και πολλούς συνεργάτες απεφάσισε την άμεση έναρξη εργασιών για την ανάδειξη και χρησιμοποίηση του αρχαίου πειραϊκού Θεάτρου Ζέας ώστε να οργανωθούν παραστάσεις αρχαίου δράματος.    

Εφημερίδα Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ, 19.4.1957:
ΚΑΤΑΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΥΠΟ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΙ ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΙΝ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ. ΘΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΚΑΙ ΑΙ ΛΟΙΠΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ. 
Η Πειραϊκή Επιτροπή προς διαφύλαξιν και αξιοποίησιν των αρχαιοτήτων, έλαβε προ ημερών μίαν αξιόλογον απόφασιν επί του προκειμένου: Απεφάσισεν, όπως, εκτός της φροντίδος ν’ αποκτήσουν αι πειραϊκαί αρχαιότητες, που σήμερον ευρίσκονται εκτεθειμέναι  εις το ύπαιθρον και την δίακρισιν των αντιξόων καιρικών συνθηκών, ευπρόσωπον και ανάλογον της ανεκτιμήτου αξίας των στέγην, να  περιφράξη το αρχαίον πειραϊκόν θέατρον, παρά την παθητικήν αντίδρασιν του Πειραϊκού Συνδέσμου, ο οποίος δυσανασχετεί, προφανώς, διότι ξένοι άνθρωποι προς τον Σύνδεσμον, ενεργούν επί της ιδιοκτησίας του.
Εν τούτοις, από πληροφορίας που συγκεντρώσαμεν από εγκύρους πηγάς, το Πειραϊκόν Γυμναστήριον, όπου και το αρχαίον θέατρον, ηγοράσθη προ δεκάδων ετών, πρωτοβουλία τετρακοσίων καλών Πειραιωτών που αγαπούσαν την πόλιν, απεζημίωσαν μερικάς οικοδομάς εκτισμένας παρά το αρχαίον θέατρον και εν συνεχεία εδώρησαν ολόκληρον την κεντρικήν αυτήν έκτασιν εις τον Δήμον Πειραιώς, διά να ευρίσκεται σήμερον εις χείρας του Πειραϊκού Συνδέσμου, ο οποίος αντιδρά παρασκηνιακώς διά την μη αξιοποίησιν του αρχαίου πειραϊκού θεάτρου και την δημιουργίαν των δυνατοτήτων διά την εις τον ιερόν αυτόν χώρον διδασκαλίαν αρχαίων κλασσικών έργων….
Οι παραπάνω πληροφορίες συγκεντρωμένες «από εγκύρους πηγάς» αποδεικνύονται μάλλον αναξιόπιστες ή διαστρεβλωμένες αν διαβάσουμε τον λόγο του Ρεδιάδη που παραθέτω.

Εφημερίδα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΩΡΑ, 1.5.1957:
Κατόπιν προσκλήσεως της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς συνήλθεν χθες υπό την προεδρίαν του κ. Γρ. Θεοχάρη η Επιτροπή Προστασίας και Αξιοποιήσεως Αρχαιοτήτων της πόλεώς μας διά την μελέτην διαφόρων σχετικών θεμάτων.
Εις την συνεδρίασιν έλαβον μέρος οι κ.κ. Ανδρ. Παπαγιαννόπουλος, Ιω. Μελετόπουλος, Λ. Νομικός, Π. Παπαηλιού, Αργ. Κωστέας, Νικ. Βασιλάκης, Ιωσήφ Παπαδόπουλος, Νικ. Καλαμίτσης, η δις Έλλη Λυκούρη, ο έφορος Αρχαιοτήτων Παπαδημητρίου κ.α.λ.
Απεφασίσθη η οργάνωσις αρχαίας αττικής βραδιάς κατά την πανσέληνον του Ιουνίου εις το αρχαίον Θέατρον όπου σήμερον το Γυμναστήριον του Πειραϊκού Συνδέσμου. Επίσης απεφασίσθη η άμεσος ανάληψις ενεργειών διά την αναστήλωσιν των αρχαίων τειχών.

Η Φιλολογική Στέγη πρότεινε να μεταφερθούν οι αθλητικές δραστηριότητες του Συνδέσμου στο Θεμιστόκλειο γυμναστήριο:

Εφημερίδα ΕΛΗΝΙΚΗ ΩΡΑ, 10.5.1957:

ΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΙ ΤΗΣ “ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΕΓΗΣ,, ΠΡΟΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΙΝ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ.
Υπό της «Φιλολογικής Στέγης» απεστάλη προς τον Δήμον Πειραιώς και τη Εφορείαν του  Θεμιστοκλείου Γυμναστηρίου, κοινοποιηθέν και προς τον «Πειραϊκόν Σύνδεσμον», το κάτωθι έγγραφον, εις το οποίον εκτίθενται αναλυτικώς αι ενέργειαι του Προέδρου αυτής κ. Γρηγ. Θεοχάρη, κατά το διάστημα της ασκήσεως παρ’ αυτού των δημαρχιακών καθηκόντων, διά την ανάδειξιν και αξιοποίησιν των αρχαιολογικών χώρων του Πειραιώς και ιδίως του αρχαίου Θεάτρου, τονίζεται δε η ανάγκη της συνεργασίας του «Πειραϊκού Συνδέσμου» διά την επίλυσιν του ζωτικού διά την πόλιν του Πειραιώς τούτου θέματος:
Ο Πρόεδρος της ημετέρας οργανώσεως κ. Γρηγ. Θεοχάρης καθ’ ό διάστημα είχεν την τιμήν να ασκή δημαρχιακά καθήκοντα εκάλεσεν εις σύσκεψιν επίλεκτα στελέχη της Πειραϊκής κοινωνίας και ειδικούς αρχαιολόγους διά την ανάληψιν της προστασίας και αξιοποιήσεως των αρχαιοτήτων και λοιπών ιστορικών μνημείων του Πειραιώς.
Η Επιτροπή αυτή συνεκροτήθη ήδη από διμήνου και πλέον και συνήλθε εις επανειλημμένας συνεδριάσεις μελετήσασα διάφορα σχετικά θέματα όπως το θέμα της αναδείξεως της αρχαίας πύλης, του αρχαίου πειραϊκού Θεάτρου, της αναστηλώσεως των τειχών του Θεμιστοκλέους κ.λ.π. Και αι μεν εργασίαι της αρχαίας Πύλης προωθήθησαν και ευρίσκονται προς το τέρμα των επίκειται δε η περίφραξις του χώρου η οποία θα γίνη δαπάναις του Κράτους κατόπιν ενεργειών της Επιτροπής και τη προσωπική παρεμβάσει του Εφόρου Αρχαιοτήτων κ. Παπαδημητρίου μετέχοντος της ως άνω Επιτροπής μας.
Αι εργασίαι όμως της αναδείξεως και αποκαταστάσεως του αρχαίου Πειραϊκού Θεάτρου εκαθυστέρησαν λόγω της γειτνιάσεως με το γυμναστήριον του Πειραϊκού Συνδέσμου.
Η Επιτροπή από της πρώτης στιγμής της αντιμετωπίσεως το θέματος του αρχαίου Θεάτρου παρεδέχθη ότι η επί τούτου συνεργασία του Πειραϊκού Συνδέσμου ήτο απαραίτητος λόγω της γειτνιάσεως ταύτης και τούτο ανεξαρτήτως της τυχόν υπάρξεως ή μη νομίμων δικαιωμάτων του Πειραϊκού Συνδέσμου και ότι έδει να καταβληθή προσπάθεια διά την εξεύρεσιν γυμναστηρίου αθλήσεως των σπουδαστών του Συνδέσμου προς ταχυτέραν απελευθέρωσιν ολοκλήρου του περιγύρου του αρχαίου Θεάτρου ως τοιούτον δε γυμναστήριον εθεωρήθη κατάλληλον το Θεμιστόκλειον.
Βεβαίως η αποκατάστασις του αρχαίου μας Θεάτρου επιβάλλεται να αρχίση άνευ χρονοτριβής και παρά παν τυχόν εμπόδιον.
Είναι γνωστόν ποίαν σημασίαν απέκτησεν διά τα ηθικά και υλικά κεφάλαια της εθνικής μας οικονομίας η αξιοποίησις των ελληνικών αρχαιοτήτων.
Εις τον τομέα αυτόν δεν επιτρέπεται να υστερήση η πόλις μας.
Ήδη η Επιτροπή απεφάσισε την παρουσίασιν αρχαίας Αττικής βραδιάς κατά την εσπέραν της πανσελήνου του Ιουνίου εις τον χώρον του αρχαίου Θεάτρου την οργάνωσιν της οποίας ανέθεσεν εις ειδικούς μελετητάς.
Το Υπουργείον Παιδείας είναι έτοιμον κατόπιν των ενεργειών της Επιτροπής μας εις την οποίαν μετέχουσιν και 5 Δημοτικοί Σύμβουλοι οι κ.κ. Παπαηλιού, Λεούσης, Νομικός, Βρεττάκος και Θεοχάρης να προχωρήση εις τας απαιτουμένας διά την αποκατάστασιν του Θεάτρου εργασίας.
Κατόπιν των ανωτέρω παρακαλείται ο Δήμος Πειραιώς και η Εφορεία του Θεμιστοκλείου Γυμναστηρίου όπως μεριμνήσωσι ίνα το Γυμναστήριον τούτο χρησιμοποιηθή παραλλήλως και προς εξυπηρέτησιν των αθλητικών σκοπών του Πειραϊκού Συνδέσμου χάριν του γενικωτέρου ως άνω σκοπού.


Ο Πειραϊκός Σύνδεσμος απήντησε γρήγορα ότι μετά λύπης του έλαβε γνώση των συζητήσεων στο Δημοτικό Συμβούλιο, θεώρησε ότι το ζήτημα ανακινήθηκε από ανεύθυνα και αναρμόδια πρόσωπα, επιφυλάσσεται να ανακοινώσει, εφ’ όσον παραστεί ανάγκη, πώς έχει το εν λόγω ζήτημα και να εκφράσει την γνώμη του.
Η Στέγη αντέδρασε υπερασπίζοντας την σοβαρότητα της σύσκεψης και των προσώπων της συγκροτηθείσας Επιτροπής ενώ παρότρυνε τον Σύνδεσμο να λάβει αμέσως θέση επί του θέματος: «Πάσα άλλη στάσις απάδει εις Σωματείον επαιρόμενον δικαίως, ότι αποτελεί εκπολιτιστικόν παράγοντα εις την πόλιν μας». [Εφημερίδες ΝΕΟΙ ΣΚΟΠΟΙ και  ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ, 16.5.1957]

Τα αδύνατα σημεία του χώρου και το ξεπερασμένο για τις αθλητικές απαιτήσεις γυμναστήριο διαβάζουμε σε κείμενο του  Αντ. Παριανού, «Η Πειραϊκή νεολαία χωρίς Γυμναστήρια», στο περιοδικό «Πειραϊκή Πρόοδος», φύλλο 1, Αύγουστος 1961, σελ. 16.

Γυμναστήριον Πειραϊκού Συνδέσμου.
Είναι το μοναδικόν εις το Κέντρον της πόλεως. Διαθέτει ευθείαν 60 μέτρων και περιφέρειαν στίβου 122 μέτρων. 
Εις το γυμναστήριον τούτο ουδέν αγώνισμα είναι δυνατόν να καλλιεργηθή με πιθανότητας αξιολόγων αποτελεσμάτων. Οι δρόμοι ταχύτητος αποκλείονται λόγω ελλείψεως ευθείας. Οι δρόμοι αντοχής λόγω της μικράς περιφερείας του στίβου. Τα άλματα και αι ρίψεις λόγω της στενότητος του χώρου της κονίστρας και της γειτνιάσεως με το.. τέως αρχαίον θέατρον η διεύθυνσις του οποίου απηγόρευσεν τας ρίψεις δια να μη βλάπτονται τα κάποτε υπάρχοντα νυν όμως ανύπαρκτα και εξαφανισθέντα αρχαία.

Ενδιαφέροντα στοιχεία για το γυμναστήριο βρήκα στον λόγο που εκφώνησε ο Δευκαλίων Ρεδιάδης, πρόεδρος του Π. Σ. τον Δεκέμβριο του 1934 «εν τη αιθούση του Μεγάρου του Πειραϊκού Συνδέσμου κατά τον πανηγυρικόν εορτασμόν της τεσσαρακονταετηρίδος της ιδρύσεώς του», απόσπασμα του οποίου αντιγράφω από το βιβλίο «Πειραϊκός Σύνδεσμος. Το έργον του επί μίαν τεσσαρακονταετίαν 1894 – 1934», έκδοση του 1936 που έχω στην συλλογή μου (σελίδες 12 - 14). 
…Την επιτυχή ταύτην εξέλιξιν του καλλιτεχνικού τμήματος παρακολουθεί και το δεύτερον των αρχικών τμημάτων του Πειραϊκού Συνδέσμου το Γυμναστικόν, ούτινος η δράσις άρχεται από του έτους 1896 ευθύς μετά τους πρώτους Ολυμπιακούς αγώνας, ότε διά συνεισφοράς, μεταξύ των μελών της καλυτέρας κοινωνικής τάξεως υπό τον τύπον ομολογιών συγκεντρωθέντος επαρκούς ποσού χρημάτων ιδρύεται το πρώτον Γυμναστήριον αυτού επί γηπέδου αποτελούντος ολοκληρον τετράγωνον μεταξύ των λεωφόρων Σωκράτους, Χαριλάου Τρικούπη και των οδών Φιλελλήνων και Λεωσθένους.
Το γυμναστήριον τούτο κατόπιν εγκαταλείπεται ελλείψει επαρκών πόρων προς κάλυψιν του ενοικίου, αλλά δεν εγκαταλείπεται και η επιθυμία των πλήρους ζήλου και ενθουσιασμού ιδρυτών του όπως ο σκοπός του Συνδέσμου μη περιορισθή μόνον εις την καλλιέργειαν του Μουσικού αισθήματος των μελών της Πειραϊκής Κοινωνίας, αλλά και εις την σωματικήν διάπλασιν αυτών και ιδία της μαθητιώσης νεολαίας. Σύντονοι και επιτυχείς ενέργειαι του τότε Προέδρου του Ν. Φίλωνος παρά τω τότε Υπουργώ της Παιδείας αειμνήστω Σ. Στάη, φέρουν ως αποτέλεσμα την παραχώρησιν επαρκούς γηπέδου εν τω χώρω όπου ευρίσκεται και ήδη του κατά την λεωφόρον Χαριλάου Τρικούπη αρχαίου Θεάτρου. Και ανοίγονται έκτοτε και μέχρι σήμερον έτι διάπλατα αι πύλαι του Γυμναστηρίου εις την μαθητιώσαν παιδικήν και εφηβικήν νεολαίαν ως και εις πάντα φίλαθλον, υπό την ευσυνείδητον δε ανωτέραν διεύθυνσιν καθηγητών της γυμναστικής ως οι κ.κ. Αλεξ. Νικολόπουλος ήδη διευθυντής της Γυμναστικής Ακαδημίας Αθηνών, Απ. Πικιός, Αριστ. Τομπρογιάννης διευθυντής Ακαδημαϊκού Γυμναστηρίου, Μ. Μουζάλας, και ο ήδη κ. Τάκης Σακελλαρίου αναδεικνύει εν τω Παναθηναϊκώ Σταδίω πανελληνίους πρωταθλητάς ως οι Κάντζιας, Καράκαλος, Νικολάκης, Κωστάλας, Κόνιστρας, Παπαχρήστος, Τσατσανίφος, Κατέβας, Σωτηρόπουλος, Κωσταντέλλος, Ιωαννίδης, Δρούκας, Κουρής, Φιλιακός, Φωτόπουλος, Παναγιωτάτος κλπ. κλπ. Τυγχάνει βραβείου κατά το 1931 και έξω των ορίων του Ελληνικού κράτους διά του πρωταθλητού του Φιλιακού εις Ελληνοαιγυπτιακούς αγώνας, κερδίζει πρώτην νίκην κατά τους οπλομαχητικούς αγώνας του 1908 διά των σπαθιστών του και τακτικών μελών του Συνδέσμου κ. κ. Π. Πολιτάκη, Ηρακλή Γαϊτάνου, Κ. Ρόγκα και του ομιλητού, συναγωνίζεται διά της πρώτης Πειραϊκής ομάδος του, τα ποδοσφαιρικά σωματεία των Αθηνών και Πειραιώς, ήτις και ανακηρύσσεται κατά το 1923 πρωταθλήτρια του ποδοσφαίρου, συμμετέχει τέλος εσχάτως διά των πρωταθλητών του Φωτοπούλου, Λαμπράκη, Βαρτζάκη, Βαμβακούση και Παναγιωτάτου εις την κατάρτισιν της Εθνικής ομάδος των Παμβαλκανικών αγώνων του Ζάγκρεμπ και των τελευταίων Ελληνοουγγρικών αγώνων εν τω Παναθηναϊκώ Σταδίω.
Ήδη το Γυμναστικόν τμήμα του Πειραϊκού Συνδέσμου περιλαμβάνει 85 περίπου αθλητάς του στίβου και των αθλοπαιδιών Βόλεϋ-Μπώλλ και Μπάσκετ Μπώλλ συγκεντρούν εν αυτώ την όλην αθλητικήν κίνησιν της πόλεως και δη τοσούτον επιτυχώς ώστε μόλις προ μηνός ο Σύνδεσμος των Ελληνικών Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων ανέθεσεν εις αυτό την εν τω Παναθηναϊκώ Σταδίω οργάνωσιν του Πανελληνίου Εφηβικού Πρωταθλήματος ανταμείβων ούτως ηθικώς την επιτυχή επί 40 συνεχή έτη δράσιν του Πειραϊκού Συνδέσμου και εν τω Αθλητισμώ...


ΣΧΟΛΙΑ
* Ιάκωβος Μάγκος, βιομήχανος, πρόεδρος Π. Σ. στα 1957 - 1959.
* Ο Γρηγόρης Θεοχάρης σύμφωνα με τον Γιάννη Χατζημανωλάκη εκτέλεσε χρέη δημάρχου από 27 Ιανουαρίου έως 27 Απριλίου 1957 στο διάστημα της πρώτης τρίμηνης αργίας του Δημητρίου Σαπουνάκη.
* Το γυμναστήριο λειτούργησε στα 1901: «Δυστυχώς η Προεδρεία του Φίλωνος διήρκησε μόλις ολίγα έτη διότι τον Ιούλιον του 1900 ούτος απεβίωσε, μήνας τινάς μετά την εκφώνησιν του τελευταίου εμπνευσμένου λόγου του κατά τα εγκαίνια του νεοϊδρυθέντος τότε εν των χώρω του Αρχαίου Θεάτρου Γυμναστηρίου». (σελίδα 10 του εν λόγω βιβλίου του 1936). Όμως θα πρέπει να διορθωθεί ο θάνατος του Νικολάου Φίλωνος από το 1900 στο 1902. Στην προεδρία μέχρι το 1912 τον διαδέχτηκε ο Γεώργιος Σημίτης, τότε εργοστασιάρχης και δημοτικός σύμβουλος (επί Παύλου Δαμαλά, 1903 - 1907).
* Ο Τάκης Γ. Σακελλαρίου, παλιός αθλητής μεγαλωμένος στα γυμναστήρια, υπήρξε σύμβουλος της  Βασιλικής Ακαδημίας Φυσικής Αγωγής της Βουδαπέστης. Εκεί έγραψε μια πλήρη και συστηματική μελέτη για την προπόνηση ρίψεων στην σφαιροβολία, δισκοβολία, ελληνικό ακοντισμό και σφυροβολία. Ο Σ.Ε.Γ.Α.Σ. και το Υπουργείο Παιδείας που είχαν προκηρύξει διαγωνισμό τον βράβευσαν με το Α΄ βραβείο. Το βιβλίο κυκλοφόρησε στον Πειραιά από το τυπογραφείο Σώμου - Καλλίνη στα 1930. Βρίσκεται στην συλλογή μου.
Δικά του είναι επίσης τα έργα «Ο επιστημονικός αθλητισμός» στα 1933, «
Der Olympische Idealismus», 1936 (αντιπροσώπευσε την Ελλάδα στο διαγωνισμό Γραμμάτων και Τεχνών της XI Ολυμπιάδας του Βερολίνου).
Αργότερα ως καθηγητής σωματικής αγωγής τον συναντάμε και διευθυντή του τμήματος σωματικής αγωγής του Πειραϊκού Συνδέσμου. Στα 1937, στον Πειραιά, στα τυπογραφικά καταστήματα του Στυλιανού Π. Βαρβαρέσου κυκλοφόρησε το έργο «Η σωματική αγωγή της νεολαίας. Επιστημονική και τεχνική ανάλυσις της σωματικής αγωγής της νεολαίας. Αρχαί και σκοποί - Οργάνωσις και διοίκησις». Βρίσκεται στην συλλογή μου.
Για την αναδιοργάνωση του γυμναστικού τμήματος του Πειραϊκού Συνδέσμου ο Σακελλαρίου είχε υποβάλλει ειδικό σχέδιο.
Είχε προτείνει:
Την μεταλλαγή του τίτλου «Γυμναστικόν» σε «Τμήμα Σωματικής Αγωγής».
Την λειτουργία Λαϊκού Γυμναστηρίου.
Την οργάνωση «Ημερών Εθνικών και Λαϊκών Παιδιών (
Play Days σύμφωνα με το αμερικανικό σύστημα).
Την ίδρυση Αθλητιατρικού Γραφείου.
Την διοργάνωση Γυναικείας Σωματικής Αγωγής.
Την προκήρυξη ειδικών βραβείων.       
* Το γυμναστήριο διέκοψε γύρω στα 1966 (;).
 
Δες και ανάρτηση στο
blog «Μικρά κείμενα πειραϊκής ιστορίας και αρχαιολογίας», Κυριακή 26 Ιανουαρίου 2014.


Ομάδα αθλητών του Πειραϊκού Συνδέσμου με τους γυμναστές τους, δεκαετία του 1920.

Μια φωτογραφία, δύο υπότιτλοι από τα βιβλία του Π. Σ. του 1936 (σελ. 13) και του Σακελλαρίου του 1937 (σελ. 97): «Οι αθληταί του Πειραϊκού Συνδέσμου μετά του εφόρου, των μελών της εφορίας αυτού καθηγητού και προπονητού του κ. Τάκη Σακελλαρίου». «Η ομάς του Πειραϊκού Συνδέσμου, πρωταθλήτρια της Ελλάδος κατά το 1935».

Ομάδα αθλητών του Πειραϊκού Συνδέσμου στο γυμναστήριο, δεκαετία του 1950.




   


Κυριακή, 9 Απριλίου 2017

Περί Ξυλείας και Ωνίων στον Πειραιά του 1836.


                                                               Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης.


Συνεχίζω να παραθέτω - σε νεοελληνική απόδοση - παλαιά κείμενα από τα έγγραφα του αρχείου μου. 
Δύο από αυτά αναφέρονται στην ξυλεία και στα τρόφιμα. Η ξυλεία στάθηκε το βασικό υλικό όχι μόνο για οποιαδήποτε οικοδομική εργασία στην νεοσύστατη πόλη αλλά και στην δημιουργία κάθε είδους ξύλινου σκεύους (έπιπλα, βαρέλια, κασόνια, άμαξες κ.ά.). Ακόμα και στα πρόσφατα χρόνια είχαν οριοθετηθεί χώροι στην περίμετρο του κεντρικού λιμένα για την εκφόρτωση και αποθήκευσή της.
Τα ώνια ήταν σημαντική πηγή εσόδων των παραγωγών και μεταπωλητών αλλά και μέσον αισχροκέρδειας για αυτό και οι τιμές αυξομειώνονταν ανάλογα με την επάρκεια και την ζήτηση.
  
Ξυλεία
Όλη η ξυλεία εκτός από τα καυσόξυλα και εκείνη που χρησιμοποιούταν για την ναυπηγική μεταφερόταν από το εξωτερικό, όπως γίνεται και τώρα, διότι τα δάση της Ελλάδος καταστράφηκαν και στα παλιά χρόνια και μάλιστα στην εποχή των Τούρκων.
Η ξυλεία ήταν εκτεθειμένη από τους ξυλέμπορους σε πολλά σημεία κοντά στον λιμένα και στους δρόμους∙ ελάχιστες αποθήκες υπήρχαν.
Όσο κατοικούνταν ο Πειραιάς και κατασκευάζονταν οι δρόμοι και ανεγείρονταν οικοδομές, τόσο και οι ξυλέμποροι αναγκάζονταν να τοποθετούν την ξυλεία τους σε ανάλογο χώρο. Η κατασκευή μάλιστα της προκυμαίας και η ρυμοτομία γύρω από το λιμάνι περιόρισαν τους ξυλέμπορους, για αυτό και αγανακτούσαν επειδή θεωρούσαν ότι κάθε περιοχή ήταν δική τους.   
Τελικά υποχρεωμένοι τον Αύγουστο του 1837 να την μετακομίσουν πίσω από τα καταστήματα της διαμετακομίσεως, αναστάτωσαν το παν και με αναφορά που συν τοις άλλοις απειλούσαν ούτε λίγο ούτε πολύ παρά την κατάληψη του Πειραιά, έγραφαν: «Επειδή στην θέση που προσδιορίστηκε σύμφωνα με τα παραπάνω δεν πρόκειται να έχει όχι μόνο η μικρή μας περιουσία, αλλά ούτε και η ίδια η σωματική μας ύπαρξη την παραμικρή ασφάλεια, διότι, αφού είναι έξω από την πόλη εντελώς απόκεντρη και άγρια, δεν έχει ούτε καταστήματα να κατοικήσουμε ούτε φύλακες περνάνε από εκεί την ημέρα και την νύχτα και εξ αιτίας αυτού θα αφήνεται η περιουσία μας καταστραμμένη στην διάκριση του κάθε τυχαίου.
Επειδή αντί να μετακομίσουμε σε αυτή την θέση τα λίγα απομεινάρια των υλικών του εμπορίου μας και να διακινδυνεύσουμε και εμείς μαζί με αυτά, είναι προτιμότερο να διαλυθούμε και να αναχωρήσουμε από εδώ για να ζήσουμε σε άλλο μέρος.
– Επειδή η πλατεία της εκκλησίας [του Αγίου Σπυρίδωνα] που μπαζώθηκε πρόσφατα για να γίνει μόλος είναι τόσο ευρύχωρη και άδεια και ειδικά τώρα, που ακόμα εκεί δεν είναι οικοδομημένος ο χώρος, μπορεί εύκολα και χωρίς την παραμικρή ζημία και ενόχληση να χωρέσει και την ξυλεία μας».
Και όντως η αστυνομία παραχώρησε την 14 Σεπτεμβρίου 1837 την πλατεία αυτή μπροστά από την μητρόπολη σαν ξυλεμπόριο!

Ψώνια.
Η αισχροκέρδεια εκείνων που πουλούσαν τα απαραίτητα τρόφιμα φάνηκε αμέσως, μόλις αυξήθηκε η κατανάλωσή τους. Ο πωλητής που μόλις λίγο πριν ζούσε από το ξεπούλημα της πραμάτειας του, όταν άρχισε να έχει και λίγο περίσσευμα έγινε και φιλοκερδής για να επεκτείνει τον κύκλο του στην αγορά, αισχροκερδής δε για να πλουτίσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Για να περιοριστεί το κακό στις 29 Δεκεμβρίου 1835 ο δήμαρχος κατέθεσε έγγραφο στο δημοτικό συμβούλιο για να εγκριθεί διατίμηση (tarifa) «όλων των τροφίμων και λοιπών αναγκαίων πραγμάτων προς αναπόφευκτον χρήσιν των κατοίκων»∙ εκείνο την ενέκρινε την ίδια ημέρα∙ στις δε 30 του μήνα ο δήμαρχος το κοινοποίησε προς τους κατοίκους. Συγκρίνοντας κάποιος τις τότε τιμές των ωνίων με τις σημερινές [1870 περίπου] βρίσκει ότι του μεν ψωμιού, τυριού, ελιών, του πρόβειου και κατσικίσιου κρέατος, των οσπρίων, ρεβιθιών, φασολιών, κουκιών, φακών σήμερα είναι πάνω από την διπλάσια η τιμή∙ του δε βοδινού και χοιρινού κρέατος και των ψαριών σχεδόν τριπλάσια. Των δε χορταρικών και κηπευτικών, λάχανων, οπωρικών και οσπρίων η διατίμηση, που σε μερικούς περισσότερο από την σημερινή εποχή εξ αιτίας της έλλειψης ίδιων διαστάσεων κήπων μειώνονταν από ημέρα σε ημέρα ανάλογα της αύξησης της παραγωγής τους έτσι για παράδειγμα τα κουκιά με την έλλειψή τους την πρώτη Μαΐου είχαν τιμή 60 λεπτά στις δε 11 Ιουνίου 8 λεπτά. Τα δε κολοκύθια 56 λεπτά την πρώτη Μαΐου στις δε 11 Ιουνίου 5 μέχρι να λείψουν∙ τα δε αγγούρια την μεν πρώτη Μαΐου 6 λεπτά, στις δε 30 του ίδιου μήνα 2 μέχρι να λείψουν∙ οι δε «πέπονες» (πεπόνια) και «υδροπέπονες» (καρπούζια) την πρώτη Ιουλίου οι πρώτοι λεπτά 24, οι δεύτεροι 20 από δε της 22 του μήνα και μετά οι πρώτοι 12 και οι δεύτεροι 8.                

ΤΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

Ξυλεία
Άπασα η ξυλεία πλην των καυσοξύλων και ναυπηγησίμου εκομίζετο έξωθεν, όπως και τανύν, διότι τα δάση της Ελλάδος κατεστράφησαν και εν τοις παλαιοίς χρόνοις και μάλιστα επί των Τούρκων.
Η ξυλεία ην εκτεθειμένη υπό των ξυλεμπόρων πολλαχού παρά τον λιμένα και επί των οδών∙ ολίγισται αποθήκαι υπήρχον.
Όσω δε κατωκείτο ο Πειραιεύς και αι οδοί κατεσκευάζοντο και οικοδομαί εγείροντο, τόσω και οι ξυλέμποροι ηναγκάζοντο να εναποτιθώνται την αυτών ξυλείαν εν οικείω χώρω. Η κατασκευή μάλιστα της προκυμαίας και η ρυμοτομία περί τον λιμένα περιώρισαν τους ξυλεμπόρους, εφ’ ω και ηγανάκτουν άτε νομίζοντες πάντα χώρον οικείον αυτοίς.
Τέλος υποχρεωθέντες τον Αύγουστον του 1837 να μετακομίσωσιν αυτήν όπισθεν των καταστημάτων της διαμετακομίσεως, ανεστάτωσαν το παν και δι’ αναφοράς συν τοις άλλοις ηπείλουν ουδέν ήττον ή την του Πειραιώς κατάληψιν έγραφον: «Επειδή εις την ως ανωτέρω προσδιορισθείσαν θέσιν δεν θέλει έχει όχι μόνον η μικρά μας περιουσία, αλλ’ ουδέ και αυτή η σωματική μας ύπαρξις την παραμικράν ασφάλειαν, διότι, εν ω είναι εκτός της πόλεως όλως διόλου απόκεντρος και αγρία, δεν έχει ούτε καταστήματα να κατοικήσωμεν [ούτε;] φύλακες περιέρχονται εκεί την ημέραν ουδέ την νύκτα και τούτου ένεκα βιασμένως [βιασμένης;] θα αφίνεται η περιουσία μας εις την διάκρισιν του τυχόντος. Επειδή αντί να μετακομίσωμεν εις την θέσιν ταύτην τα ολίγα λείψανα της εμπορικής μας ύλης και να διακινδυνεύσωμεν και ημείς μαζή μ’ αυτά, είναι προκριτότερον να διαλυθώμεν και αναχωρήσωμεν τουντεύθεν δι’ άλλο μέρος να ζήσωμεν. – Επειδή η ήδη μολωθείσα πλατεία της εκκλησίας ούσα τόσον πολύ ευρύχωρος και κενή και μάλιστα τώρα, οπού δεν είναι εισέτι ο τόπος εκεί οικοδομημένος, δύναται ευκόλως και χωρίς την παραμικράν βλάβην και ενόχλησιν να χωρέση και την ξυλείαν μας».
Και όντως η αστυνομία παρεχώρησε τη 14 Σεπτεμβρίου 1837 την πλατείαν ταύτην έμπροσθεν της μητροπόλεως ως ξυλεμπορείον!

Ώνια
Η των τα ώνια πωλούντων αισχροκέρδεια ανεφάνη αμέσως, άμα ηύξησεν η κατανάλωσις αυτών. Ο μόλις πρότερον αποζών πωλητής εκ της απεμπολήσεως, άμα ήρξατο να έχη και τι περίσσευμα εγένετο και φιλοκερδής ίνα επεκτείνη τον εν τη αγορά κύκλον αυτού, αισχροκερδής δε ίνα πλουτήση ότι τάχιστα. Προς περιστολήν του κακού τη 29 Δεκεμβρίου 1835 υπέβαλεν ο δήμαρχος τω δημοτικώ συμβουλίω ίνα εγκριθή διατίμησις (tarifa) «όλων των τροφίμων και λοιπών αναγκαίων πραγμάτων προς αναπόφευκτον χρήσιν των κατοίκων»∙ όπερ τη αυτή ημέρα ενέκρινεν αυτήν∙ τη δε 30 εκοινοποίησεν ο δήμαρχος προς τους κατοίκους. Παραβάλλων δε τις τας τότε τιμάς των ωνίων προς τας σήμερον ευρίσκει ότι του μεν άρτου, τυρού, ελαιών, του προβατείου και αιγείου κρέατος, των οσπρίων, ερεβίνθων, φασιόλων, κυάμων, φακών υπερδιπλασία είναι η σήμερον τιμή∙ του δε βοείου και χοιρείου κρέατος και των ιχθύων σχεδόν τριπλασία. Των δε χλωρών και κηπευτών, λαχάνων, οπωρικών και οσπρίων η διατίμησις, ήτις εν τισι μείζον της σήμερον δι’ έλλειψιν ίσων κήπων ηλαττούτο οσημέραι κατά λόγον της αυξήσεως της παραγωγής ούτως φερ’ ειπείν οι κύαμοι και τα κολοκύντια, [άμα τη εξαφανίσει] εκείνα μεν τη α΄ Μαΐου ετιμώντο 60 λεπτά ταύτα δε 56 τη δε 11 Ιουνίου εκείνα μεν λεπτά 8 ταύτα δε 5 μέχρι εκλείψεως∙ τα δε αγγούρια τη μεν α΄ Μαΐου 6 λεπτά, τη δε 30 του αυτού 2 μέχρι εκλείψεως∙ οι δε πέπονες και οι υδροπέπονες (καρπούζια) τη α΄ Ιουλίου εκείνοι μεν λεπτά 24, ούτοι δε 20 από δε της 22 και εφεξής εκείνοι 12 ούτοι δε 8.

Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα ΠΟΛΙΣ - ΖΩ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ, φύλλο 8o, Απρίλιος 2017, σελ. 2.
  


Κυριακή, 26 Μαρτίου 2017

Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς.

Δύο κείμενα κι ένα ψήφισμα με αφορμή την έκδοση βιβλίου για την ιστορία του.
  
 
                                                                               Ερευνά και γράφει ο Δημήτρης Κρασονικολάκης.


Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τον Ε.Σ.Π. και παρουσιάστηκε στο Ε.Β.Ε.Π. στις 13.3.2017 (λειτούργησε και μια μικρή έκθεση στην είσοδό του την οποία και περιεργάστηκα το μεθεπόμενο πρωινό, μόνος στο μισοσκόταδο) το βιβλίο της ιστορίας του με τίτλο «Η ιστορία του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς. Μια πρώτη ανάγνωση». 
Συγγραφείς οι Τζένη Λιαλιούτη, Κώστας Ελευθερίου, Κώστας Λοΐζος, σελ. 288.
Από ένα αντίτυπο έδωσε σε μένα και στον Δημοσθένη Μπούκη ο φίλος μας Γιώργος Σωτηρίου όταν τον επισκεφτήκαμε στο κατάστημά του.
Ενδιαφέρουσες οι φωτογραφίες του, προέρχονται από το φωτογραφικό αρχείο και το αρχείο εφημέρων του Ε.Λ.Ι.Α., το ιστορικό αρχείο της Τράπεζας της Ελλάδος, από ψηφιακές συλλογές της βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων και της Εθνικής Βιβλιοθήκης, από ιδιωτικές συλλογές αλλά και το αρχείο του ίδιου του Εμπορικού Συλλόγου.
Θα μπορούσα να διορθώσω αρκετά, ας αρκεστώ στην λεζάντα της φωτογραφίας στην σελίδα 032, η «Άποψη του Μικρολίμανου» είναι στην πραγματικότητα «Άποψη του Πασαλιμανιού» (διακρίνεται η οδός Ζαννή και ψηλά η έπαυλη Σκουλούδη), οι φωτογραφίες των σελίδων 042 και 043 που δεν αναφέρουν τόπο άφιξης του Τούρκου Προέδρου ανήκουν επίσης στο Πασαλιμάνι, ενώ η «Άποψη του επιβατικού σταθμού στον Πειραιά» της σελίδας 058 είναι τα καταστήματα - ανθοπωλεία στην πλευρά της πλατείας επί της οδού Αγίου Κωνσταντίνου απέναντι από το Δημοτικό Θέατρο.
Η φωτογραφία είχε παρουσιαστεί και στο ημερολόγιο του Λιμανιού της Αγωνίας (Πειραιάς, μια πόλη - λιμάνι! 2009) με παρόμοιο λανθασμένο υπότιτλο, άρα θα είναι ατόπημα υπογράμμισης του ΕΛΙΑ.
Η «Άποψη του Πειραιά» στην σελίδα 153 δείχνει από την πλατεία Κανάρη την λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας  -  Γρηγορίου Λαμπράκη (κινηματογράφος ΣΠΛΕΝΤΙΤ) με την οδό Μπουμπουλίνας στο Πασαλιμάνι.
Επίσης στην σελίδα 033 το μηχανουργείο και ναυπηγείο των Μακ Λούαρ και Βάρβουρ πρέπει να διορθωθεί σε Μακ Δούαλ (ελληνικά Δούαλλ ή Ντούαλ από το αγγλικό
John Mc Dowall, που πέθανε στις 17.10.1897 σε ηλικία 68 ετών).  

Πριν συσταθεί ο Ε.Σ.Π. με την υπόδειξη αρκετών μεταξύ των οποίων και του μεγαλέμπορου Δημητρίου Ρέππα, υπήρξαν κι άλλες προσπάθειες συσπείρωσης και συνεργασίας των εμπόρων.
Επιθυμώντας κι εγώ να συνδράμω στην απόδοση λεπτομερειών για την καταγραφή της ιστορίας του Εμπορικού μας Συλλόγου παραθέτω δύο κείμενα, για τον - μη αναφερόμενο στο εν λόγω βιβλίο - Σύνδεσμο Εμποροϋπαλλήλων Πειραιώς που ιδρύθηκε και λειτούργησε τα πρώτα χρόνια παράλληλα με αυτόν, για την Εμπορική Λέσχη «ο Ερμής» κι ένα έγγραφο από το αρχείο μου που θα είχε την θέση του κάπου μέσα στις σελίδες 132 - 136.

*Από το «Φιλολογικόν ημερολόγιον» του Αγγέλου  Α. Κοσμή με την ονομασία ΚΥΨΕΛΗ του έτους 1903, [Έτος τρίτον, Εν Πειραιεί, Εκ του τυπογραφείου Αριστομένους Ζ. Διαλησμά, Οδός Αδριανού, 66, εν Αθήναις], που βρίσκεται στην συλλογή μου αντιγράφω από τα 18 αναγραφόμενα Πειραϊκά Σωματεία το πέμπτο κατά σειρά, στις σελίδες 197-198 με τίτλο: Σύνδεσμος Εμποροϋπαλλήλων Πειραιώς και το όγδοο, στις σελίδες 202-203 με τίτλο: Εμπορική Λέσχη ο «Ερμής».
4) Σύνδεσμος Εμποροϋπαλλήλων Πειραιώς
Ο οργασμός και η δράσις η οποία παρατηρείται εις την πρωτεύουσαν της ελληνικής οικονομικής εργασίας τον Πειραιά, και το μέλλον το ευρύτατον, το οποίον λαμπρόν και ένδοξον αναμένει τους μέλλοντας οικονομικούς παράγοντας του Πειραιώς, εξωτερικεύεται ιδία δια του αρίστου Σωματείου «Σύνδεσμος εμποροϋπαλλήλων Πειραιώς». Ιδρυθείς το 1899 και εργασθείς επί έν έτος υπό την προεδρείαν του κ. Α. Κολονέλλου εξακολουθεί εργαζόμενος και προχωρών εις την επίτευξιν του σκοπού του υπό την προεδρείαν του ευγενούς και φιλοπροόδου Ταμία του μηχανουργείου Βασιλειάδη κ. Ευσταθίου Γαβαλλά.
Ο Σύνδεσμος ούτος πλην του επίσης ευγενούς σκοπού της περιθάλψεως και υποστηρίξεως των απορούντων Εμποροϋπαλλήλων, βαίνει εις την εκπλήρωσιν ενός μεγαλειτέρου σκοπού της τελειοποιήσεως των νυν εμποροϋπαλλήλων και μελλόντων εμπόρων του Πειραιώς διά των νυκτερινών Εμπορικών σχολών τας οποίας επί τρία ήδη έτη συντηρεί. Εις τας σχολάς ταύτας διδάσκονται ξέναι γλώσσαι και εμπορικά μαθήματα παρ’ ανδρών διακεκριμένων διά τας γνώσεις των.
Το έργον του Συνδέσμου τούτου ο οποίος σκοπόν έχει την Παιδαγώγησιν και Επιστημονικήν τελειοποίησιν των Εμποροϋπαλλήλων της σήμερον και εμπόρων του μέλλοντος, έχει ευνοηθή υπό πολλών εξεχόντων πολιτών και έχει υποστηριχθή παρ’ αυτών, έχει όμως ανάγκην μεγαλειτέρας προστασίας και ενθαρρύνσεως την οποίαν οφείλει να παράσχη αφειδώς αυτή η επίσημος αρχή του τόπου ο Δήμος Πειραιώς. 
Το συμβούλιον σύγκειται εκ των κ. κ. Ε. Γαβαλλά προέδρου, Δ. Πρωτοππαπά και Γ. Βαλασάκη αντιπροέδρων, Ν. Δραγώνα Γ. Γραμματέως, Κ. Μπάκαλα Ειδ. Γραμματέως, Λ. Ζερβού Ταμία, Σ. Θεοτόκη κοσμήτορος και των συμβούλων κ. κ. Λ. Συμεών, Α. Κατσούλη, Δ. Σακελλαροπούλου, Κ. Μονισέλ, Κ. Οικονόμου και Π. Τρουποσκιάδη.

8) Εμπορική Λέσχη ο «Ερμής»
Από του 1894 υπό την προεδρείαν του σιτεμπόρου κ. Ι. Κούτση ιδρύθη εν Πειραιεί η περίβλεπτον κατέχουσα σήμερον θέσιν μεταξύ των Σωματείων Εμπορική Λέσχη «ο Ερμής». Η σταδιοδρομία της από του έτους της ιδρύσεώς της μέχρι του 1897 ότε κατόπιν ερίδων αίτινες ανεφύησαν ανέλαβε την προεδρείαν της Λέσχης ο και νυν πρόεδρος κ Φραγκούλης δεν υπήρξε πλουσία εις δράσιν.
Μέχρι του 1897 η Λέσχη αύτη ευρίσκετο εις ουχί ευχάριστον θέσιν∙ τα μέλη αυτής ως εκ των φιλονεικειών αίτινες είχον αναφυή είχον παραιτηθή ή δεν επροθυμοποιούντο εις την εκπλήρωσιν των υποχρεώσεών των∙ ο κ. Κούτσης ο οποίος είχε προσφέρη εξ ιδίων ως δάνειον σεβαστόν ποσόν προς εγκαθίδρυσιν του Σωματείου παρητήθη και εν γένει τα πάντα είχον εκτροχιασθή.
Κατά το από του 1897 διάστημα εξωφλήθη σοβαρόν χρέος, όπερ εβάρυνεν αυτήν, κατηρτίσθη και ίδιον κεφάλαιον εκ 5 ½ χιλιάδων δραχμών περίπου. Η δράσις της Λέσχης ταύτης υπήρξε κατά διαφόρους περιστάσεις ευεργετική διά τον Πειραιά. Εις το ζήτημα της εκχωρήσεως των εκφορτώσεων εις ξένον μηχανικόν, εις το ζήτημα του Εμπορικού Επιμελητηρίου και εις άλλα πολλά ειργάσθη λίαν επωφελώς το Σωματείον τούτο, το οποίο εργαζόμενον υπό συνετήν διοίκησιν υπόσχεται πολλά και διά το μέλλον.    


*Ψήφισμα του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς στα 1946 για την προστασία των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών Πειραιώς. Πρόκειται για την πρωτότυπη επιστολή που συνέταξε κι έστειλε μετά τον πόλεμο ο Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς προς Βουλευτή της πόλης ώστε να υποστηρίξει κι εκείνος τα αιτήματα του ψηφίσματος της ολομέλειας για την επαγγελματική αποκατάσταση των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών του Πειραιά.

Το πρώτο έγγραφο:
ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
1900
ΤΜΗΜΑΤΑ
ΑΠΟΙΚΙΑΚΩΝ & ΕΓΧΩΡΙΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ
ΔΕΡΜΑΤΕΜΠΟΡΙΑΣ
ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΩΝ ΚΑΡΠΩΝ & ΕΙΔΩΝ ΝΟΜΗΣ
ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΞΥΛΕΙΑΣ
ΚΙΓΚΑΛΕΡΙΑΣ & ΥΑΛΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ
ΣΙΔΗΡΩΝ, ΣΙΔΗΡΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΩΝ
ΥΦΑΣΜΑΤΕΜΠΟΡΙΑΣ & ΨΙΛΙΚΩΝ
ΕΝ ΠΕΙΡΑΙΕΙ ΤΗ 29η Ιουλίου 1946
ΟΔΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ 2, ΤΗΛ. 40.318

ΤΜΗΜΑ: Γραφείον κ. Προέδρου
Αρ. Πρωτ. 539
Κύριον
ΔΡΑΚΟΥΛΗΝ ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΝ
Βουλευτήν Πειραιώς και Νήσων
 
Ε ν τ α ύ θ α

Κύριε Βουλευτά,
Την 22αν λήγοντος συνήλθεν η ολομέλεια του ημετέρου Συλλόγου, ε-
ξήτασε και συνεζήτησε το θέμα της λήψεως μέτρων Κρατικής προστασίας υπέρ
των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών Πειραιώς και κατέληξεν, εις την διατύπωσιν ψηφίσματος,  του οποίου σας επισυνάπτομεν αντίτυπον τω παρόντι.

Είναι γνωστή εις σάς η τραγωδία της κατηγορίας αυτής των συνα-
δέλφων μας και συμπολιτών, οι οποίοι εις τον βωμόν των δικαίων του Έ-
θνους εθυσίασαν την επαγγελματικήν των υπόστασιν και μέχρι σήμερον ουδεμιάς σοβαράς προσοχής έτυχον από μέρους του Κράτους. –

Δεν είναι μόνον λόγοι ηθικής και δικαιοσύνης οι οποίοι επιβάλ-
λουν την ενίσχυσιν και προστασίαν της κατηγορίας των ανωτέρω επαγγελμα-
τιών, αλλά εις τούτο συντρέχουν και λόγοι συμφέροντος της ανασυγκροτου-
μένης Εθνικής Οικονομίας της Χώρας . Ο Πειραιεύς, ως βιομηχανικόν, εμπο-
ρικόν και ναυτιλιακόν κέντρον, αποτελεί βασικόν θεμέλιον της Εθνικής
Οικονομίας μας και η ανασυγκρότησις αυτή σημαίνει και ανασυγκρότησιν
της Οικονομίας ταύτης, αλλ’ ακριβώς σημαντικόν τμήμα της ανοικοδομήσεως
του Πειραιώς είναι και η επαγγελματική αποκατάστασις των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών της πόλεώς μας. –

Έχομεν την γνώμην ότι θα είσθε σύμφωνος με τας απόψεις, αι ο-
ποίαι εκτίθενται εις το συνημμένον ψήφισμα και ότι κατά συνέπειαν θα
ενισχύσητε την προσπάθειαν της προς τούτο συσταθείσης Επιτροπής διά
την ικανοποίησιν των εν τω ψηφίσματι διατυπουμένων αιτημάτων της εν
λόγω κατηγορίας εμπόρων και επαγγελματιών. –

Με την πεποίθησιν της εκ μέρους σας αποδοχής και υποστηρίξεως
των εν τω συνημμένω ψηφίσματι αιτημάτων,

                     Διατελούμεν μετά τιμής
ο Αντιπρόεδρος                                                      ο Γεν. Γραμματεύς α. α.

[Υπογραφή]                    [Σφραγίδα Ε.Σ.Π.]               [Υπογραφή]

(ΔΗΜ. ΜΠΑΣΤΟΥΝΗΣ)                                 (ΒΑΣΙΛ. ΣΤΡΑΤΗΓΑΚΗΣ)      

Το δεύτερο έγγραφο:
Αριθ. Πρωτ. 503

ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
1900
Ψ Η Φ Ι Σ Μ Α
Η ολομέλεια του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς, συνελθούσα εις έκτακτον
Γεν. Συνέλευσιν σήμερον 22αν Ιουλίου ε..έ. ημέραν Δευτέραν και ώραν 6.30΄
μ.μ. εν τοις Γραφείοις του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς διά να εξετάση το
θέμα των μέτρων προς προστασίαν των βομβοπαθών εμπόρων Πειραιώς και ακού-σασα του Προεδρεύοντος Αντιπροέδρου του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς κ.
Μιχ. Σεβαστού και του Προέδρου της Διοικήσεως της Ενώσεως Βομβοπαθών Εμ-πόρων & Επαγγελματιών Πειραιώς κ. Δημ. Παπαχριστοπούλου και μετά διεξαχθεί- σαν συζήτησιν μεταξύ των συνελθόντων αποφασίζει ομοφώνως τα ακόλουθα. –
1) Επικαλείται το γενικώτερον ενδιαφέρον της Κυβερνήσεως υπέρ των βομ-
βοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών ιδιαιτέρως της πόλεως του Πειραιώς διό-
τι διαπιστώνει ότι ουδέν μέτρον προστασίας και βοηθείας ελήφθη υπό του Κρά-
τους μέχρι σήμερον παρά το γεγονός, ότι λόγοι συμφέροντος της ανοικοδομήσε-
ως, της Εθνικής οικονομίας και λόγοι στοιχειώδους δικαιοσύνης και ηθικής, επέβαλον την παροχήν προς τα θύματα αυτά της πολεμικής θυέλλης την εξασφά-
λισιν επαγγελματικής στέγης και την οικονομικήν ενίσχυσίν των. –
2) Επιβάλλεται η άμεσος θέσις εις εφαρμογήν του υπ’ αριθ. 261/1945 Αναγκ.
Νόμου "περί ανοικοδομήσεως και επισκευής καταστραφέντων κτηρίων", καταλλή-
λως τροποποιουμένου, προς εξασφάλισιν κατά το δυνατόν επαγγελματικής στέγης
εις τους βομβοπαθείς εμπόρους και επαγγελματίας του Πειραιώς. –
3) Είναι ανάγκη όπως κατά πάσαν περίπτωσιν είτε καταργήσεως του ισχύον-
τος περί αναγκαστικής στεγάσεως νόμου είτε τροποποιήσεως αυτού ληφθή ειδι-
κή μέριμνα διά την παραμονήν των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών εις τους χώρους εις τους οποίους ούτοι εστεγάσθησαν και στεγάζονται δι΄αποφά-
σεων της Επιτροπής Στεγάσεως Πειραιώς επειδή απώλεσαν τα καταστήματά των, καταστραφέντα εντελώς συνεπεία των βομβαρδισμών υπό εχθρικών και συμμαχι-
κών αεροπλάνων κατά την διάρκειαν του πολέμου επί καταβολή ευλόγου μισθώματος, κανονιζομένου υπό του νόμου. –
4) Λαμβανομένων των ενδεδειγμένων μέτρων διά την ταχυτέραν ανοικοδόμη-
σιν των καταστραφέντων κτηρίων της πόλεώς μας, όπου εστεγάζοντο τα εμπορι-
κά καταστήματα των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών Πειραιώς, πρέπει τα μέτρα ταύτα να έχουν ως βάσιν την περιφρούρησιν του δικαιώματος υπό των εμ-πόρων και επαγγελματιών τούτων της διατηρήσεως της επαγγελματικής στέγης των εις αυτά. –
5) Να παρασχεθή η αναγκαία οικονομική ενίσχυσις υπό την εγγύησιν του
Κράτους εκ μέρους Τραπεζών προς τους βομβοπαθείς εμπόρους και επαγγελμα-
τίας Πειραιώς όχι μόνον διά την υπό τούτων ανοικοδόμησιν των εκ πολεμικής
αιτίας καταστραφέντων καταστημάτων των, αλλά και διά την ανασυγκρότησιν των εμπορικών επιχειρήσεών των. Προς τον σκοπόν τούτον προτείνει όπως εκ της φο-ρολογίας περί εκτάκτου εισφοράς ή της εισαχθησομένης τοιαύτης εις αντικατά-στασιν αυτής ποσοστόν 20% περιέρχεται εις ειδικήν κατάθεσιν παρά τη Τραπέζη
της Ελλάδος διά την δημιουργίαν κεφαλαίου προς εξυπηρέτησιν της ανωτέρω
υπέρ των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών οικονομικής ενισχύσεως. –
6) Μέτρον λογικής και δικαιοσύνης, επιβαλλόμενον από τα πράγματα τυγχά-
νει και η μερική απαλλαγή των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών από
τους φόρους εκτάκτου εισφοράς και επιτηδεύματος και από τους μελετωμένους
και μέλλοντας να τεθώσιν εις εφαρμογήν φόρους, διότι είναι ακατανόητον να επιδιώκεται είσπραξις φορολογιών από πολίτας έχοντας την ανάγκην της
Κρατικής προστασίας και ενισχύσεως. –
7) Ζητεί όπως αντιπρόσωπος των βομβοπαθών εμπόρων και επαγγελματιών Πει-
ραιώς προερχόμενος από την Ένωσιν τούτων, μετέχη της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής δια το ενοικιοστάσιον, ως και εις πάσαν άλλην αρμοδίαν διά τα εν προκειμένω ζητήματα Επιτροπήν. –
8) Καλεί τους Κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους του Πειραιώς όπως επιδείξω-
σι το κατά καθήκον ενδιαφέρον των διά τα εν τω παρόντι αιτήματα των βομβο-
παθών εμπόρων και επαγγελματιών Πειραιώς και καταβάλωσι πάσαν προσπάθειάν των διά την ικανοποίησιν τούτων. –
                                  Εν Πειραιεί τη 22α Ιουλίου 1946

      ο Αντιπρόεδρος                                                        ο Γεν. Γραμματεύς
ΜΙΧΑΗΛ ΣΕΒΑΣΤΟΣ                                           ΣΤΑΜ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ